ભારતનો ટ્રેડ ગેપ પહોળો થયો, પેટ્રોલિયમ આધારિત નિકાસ વૃદ્ધિ છતાં ચિંતા

પેટ્રોલિયમનો જાદુ: વેપારના આંકડા પાછળનું સત્ય

નિકાસમાં 13.78% નો ઉછાળો દર્શાવે છે કે આ વૃદ્ધિ ઉત્પાદનના વ્યાપક વિસ્તારને બદલે અસ્થિર એનર્જી માર્કેટ પર નિર્ભર છે. ક્રૂડ ઓઇલ (Crude Oil) ના ભાવમાં થયેલા વધારાને કારણે નિકાસ મૂલ્ય ભલે વધ્યું હોય, પરંતુ આયાતનો ખર્ચ પણ તેટલો જ વધ્યો છે. આ એક એવી સ્થિતિ બનાવે છે જ્યાં ઊંચા તેલના ભાવ આયાત બિલ પર દબાણ લાવતા નિકાસ મૂલ્યને કૃત્રિમ રીતે વધારે છે, જેના કારણે ટ્રેડ ડેફિસિટ વૈશ્વિક એનર્જીના ભાવની વધઘટ સાથે જોડાયેલી રહે છે.

માળખાકીય મર્યાદાઓ અને આયાતનું દબાણ

$28.38 બિલિયન સુધી પહોંચેલી ટ્રેડ ડેફિસિટ દર્શાવે છે કે ઘરેલું માંગ અને ઔદ્યોગિક ઇનપુટની જરૂરિયાતો હાલમાં દેશની નોન-ઓઇલ નિકાસ દ્વારા વિદેશી બજારોમાંથી કમાણી કરવાની ક્ષમતા કરતાં વધુ ઝડપથી વધી રહી છે. પેટ્રોલિયમને બાકાત રાખતાં, ઉચ્ચ-મૂલ્યવર્ધિત માલસામાનમાં વાસ્તવિક વૃદ્ધિ અસમાન રહે છે. એક ટ્રિલિયન ડોલરની વાર્ષિક નિકાસના લક્ષ્યાંકને પહોંચી વળવા માટે માત્ર ટેરિફ ઘટાડવા કરતાં ઘરેલું ઉત્પાદન ક્ષમતામાં મૂળભૂત પરિવર્તન જરૂરી છે. ઐતિહાસિક ડેટા સૂચવે છે કે વસંતઋતુમાં ડેફિસિટમાં વધારો બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં તરલતાને ટાઈટ કરી શકે છે, કારણ કે સેન્ટ્રલ બેંકો આયાતના વધતા બિલને કારણે ચલણના દબાણને પ્રતિસાદ આપે છે.

માર્કેટ એક્સેસ માટે વહીવટી પ્રયાસો

કોમર્સ મંત્રાલય દ્વારા ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ (Free Trade Agreements) ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે 1,000 વ્યક્તિઓની ભરતી પહેલ દર્શાવે છે કે આક્રમક પહોંચ તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. જોકે, માળખાકીય દૃષ્ટિકોણથી, વહીવટી પ્રોત્સાહન પુરવઠા-બાજુની અડચણોને દૂર કરી શકતું નથી જે ઘણીવાર સ્થાનિક કંપનીઓને UAE, ઓસ્ટ્રેલિયા અને EFTA બ્લોક સાથે થયેલા કરારોનો સંપૂર્ણ લાભ લેતા અટકાવે છે. સરકાર આ કરારો હેઠળ 38 વિકસિત રાષ્ટ્રોને આવરી લેવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે, પરંતુ સફળતા સ્થાનિક ઉત્પાદકોની આંતરરાષ્ટ્રીય ગુણવત્તા અને અનુપાલન ધોરણોને પહોંચી વળવાની ક્ષમતા પર નિર્ભર રહેશે, જે ઐતિહાસિક રીતે નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે એક અવરોધ રહ્યો છે.

ફોરેન્સિક બેર કેસ (Forensic Bear Case)

મર્કોસુર (Mercosur) અને યુરેશિયન બ્લોક (Eurasian Bloc) જેવા પ્રદેશો સાથેના આક્રમક કરારો નોંધપાત્ર ભૌગોલિક રાજકીય અને નિયમનકારી જોખમો ઉભા કરે છે. વેપાર નીતિ વિશ્લેષકો નોંધે છે કે પ્રાદેશિક કરારો સૈદ્ધાંતિક બજારનું કદ વધારે છે, પરંતુ તે સ્થાનિક ઉદ્યોગોને તીવ્ર આયાત સ્પર્ધાનો સામનો કરાવે છે. ભારતની નિકાસ વૃદ્ધિ એનર્જી-સંવેદનશીલ શ્રેણીઓમાં કેન્દ્રિત હોવાથી, સમય પહેલાના વેપાર ઉદારીકરણ સ્થાનિક ક્ષેત્રોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે જે હજુ સુધી આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ સાથે સ્પર્ધા કરવા સક્ષમ નથી. વધુમાં, પાંચ વર્ષમાં બે ટ્રિલિયન ડોલરની નિકાસ લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચવાની પ્રતિબદ્ધતા માટે અવાસ્તવિક વાર્ષિક વૃદ્ધિ દરની જરૂર છે જે ખાનગી ક્ષેત્રમાં વર્તમાન મૂડી ખર્ચના વલણો દ્વારા સમર્થિત નથી. એનર્જી-આધારિત નિકાસ પ્રોફાઇલથી દૂર સંક્રમણ વિના, રાષ્ટ્ર સપ્લાય-ચેઇન આંચકાઓ અથવા વૈશ્વિક એનર્જી ટ્રેડ સાયકલના અચાનક ઉલટા સામે અત્યંત સંવેદનશીલ રહે છે.