Whalesbook
ઊર્જા સંકટ સામે ભારતની મજબૂતી અને ટ્રેડ ડીલનો પ્રભાવ
IMF ના એશિયા-પેસિફિક વિભાગના ડાયરેક્ટર, કૃષ્ણા શ્રીનિવાસન (Krishna Srinivasan) એ જણાવ્યું કે પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષના કારણે ઊભી થયેલી વૈશ્વિક આર્થિક અસ્થિરતા વચ્ચે ભારતનું અર્થતંત્ર નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત દેખાઈ રહ્યું છે. આ મજબૂતીનું મુખ્ય કારણ ભારત-યુએસ વચ્ચે થયેલો પ્રોવિઝનલ ટ્રેડ ડીલ છે, જેણે ઊર્જાના ભાવ વધારાની અસરને ઘટાડવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. આ ડીલ હેઠળ ભારતીય માલસામાન પર ટેરિફમાં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો, જેણે દેશને એક મોટો ફાયદો આપ્યો. વૈશ્વિક આંચકાઓની શરૂઆત થઈ ત્યારે ભારત મજબૂત આર્થિક ગતિ, નિયંત્રણમાં રહેલો ફુગાવો અને ઉપલબ્ધ રાજકોષીય સંસાધનો સાથે સજ્જ હતું.
ભારતનો વિકાસ દર પાડોશીઓ કરતાં વધુ, IMF નો અંદાજ
IMF એ ભારતના GDP વૃદ્ધિ દર માટે તેના અગાઉના અનુમાનમાં નજીવો ફેરફાર કર્યો છે. આર્થિક શક્તિઓના કારણે ઊર્જા સંકટની અસરને સરભર કરવામાં આવી છે. જ્યારે પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને શ્રીલંકા જેવા દક્ષિણ એશિયાઈ દેશો મર્યાદિત નાણાકીય સુગમતા અને આયાતી ઊર્જા પર ભારે નિર્ભરતાને કારણે વર્તમાન ઊર્જા કટોકટી માટે વધુ સંવેદનશીલ છે, ત્યારે ભારત પ્રમાણમાં મજબૂત સ્થિતિમાં છે. IMF હાલમાં નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે ભારતનો GDP વૃદ્ધિ દર 6.5% રહેવાનો અંદાજ ધરાવે છે. એશિયન ડેવલપમેન્ટ બેંક (Asian Development Bank) અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર જેવી સંસ્થાઓ પણ આગામી વર્ષો માટે સમાન વૃદ્ધિ દરની આગાહી કરી રહી છે, જે ભારતને વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા મુખ્ય અર્થતંત્રોમાં સ્થાન આપે છે.
IMF ની મુખ્ય ચિંતાઓ: ફૂડ ઈન્ફ્લેશન અને ઓઇલ પ્રાઇસ
જોકે, IMF એ કેટલીક નોંધપાત્ર ચિંતાઓ પણ વ્યક્ત કરી છે. શ્રીનિવાસને સમજાવ્યું કે લાંબા સમય સુધી ઊંચા તેલના ભાવ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર નોંધપાત્ર અસર કરી શકે છે, જે 2027 સુધીમાં સંચિત ઉત્પાદન નુકસાન 1-2% સુધી પહોંચાડી શકે છે, જો ઊર્જા ખર્ચ ઊંચો રહે. મુખ્ય ચિંતાઓમાંની એક ખાદ્ય મોંઘવારી (Food Inflation) છે. પશ્ચિમ એશિયાઈ સંઘર્ષને કારણે વધુ વણસેલી ખાતર સપ્લાય ચેઇનમાં વિક્ષેપ, ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવને વધારવાનું સ્પષ્ટ જોખમ ઊભું કરે છે. જોકે ભારતમાં માર્ચ 2026 સુધીમાં ફુગાવાનો દર RBI ના લક્ષ્યાંક રેન્જમાં હતો, પરંતુ ચાલુ પુરવઠા સમસ્યાઓ આ સ્થિતિને અસ્થિર કરી શકે છે.
આયાત નિર્ભરતા અને રાજકોષીય દબાણ
ભારત પોતાની 85% ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાત માટે આયાત પર નિર્ભર છે, જે તેને ચલણના અવમૂલ્યન અને આયાત ખર્ચમાં વધારા માટે સંવેદનશીલ બનાવે છે જો તેલના ભાવમાં અચાનક ઉછાળો આવે. તાત્કાલિક રાહત આપવા માટે ઇંધણ એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં ઘટાડો અને ખાતર સબસિડી જેવા પગલાં લેવાયા છે, પરંતુ આનાથી જાહેર નાણાં પર દબાણ વધે છે. જો સંકટ ચાલુ રહે, તો આ વિસ્તૃત સહાયક પગલાં ભારતના બજેટ પર તેના લક્ષ્યાંકો કરતાં વધુ દબાણ લાવી શકે છે.
ભવિષ્યનો દૃષ્ટિકોણ અને સતર્કતાની જરૂર
આગળ જોતાં, ભારતના આર્થિક વિકાસ દર 2026 અને 2027 માં 6.4% થી 6.9% ની વચ્ચે રહેવાની ધારણા છે, જે સ્થાનિક માંગ અને નીતિગત સુધારાઓ દ્વારા સમર્થિત છે. ફુગાવો લક્ષ્યાંક સ્તર તરફ પાછો ઘટવાની અપેક્ષા છે, તેમ છતાં IMF વૈશ્વિક ઊર્જા અને ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવના દબાણને કારણે 2026 માં ફુગાવામાં કામચલાઉ વધારો થઈને 4.7% સુધી પહોંચવાની આગાહી કરે છે. આ બાહ્ય આંચકાઓનું સંચાલન કરતી વખતે વૃદ્ધિ જાળવી રાખવા માટે સતત રાજકોષીય શિસ્ત અને ચપળ નાણાકીય નીતિ પ્રતિસાદ પર નિર્ભર રહેશે.