Whalesbook
ફિસ્કલ ટાર્ગેટ સામે મોટો પડકાર
ભારત સરકાર માટે નાણાકીય વર્ષના અંત પહેલા ટેક્સ કલેક્શનના આંકડા ચિંતાજનક સ્થિતિ દર્શાવી રહ્યા છે. 10 ફેબ્રુઆરી સુધીમાં કુલ નેટ ડાયરેક્ટ ટેક્સ કલેક્શન 9.4% વધીને ₹19.44 લાખ કરોડ પર પહોંચ્યું છે [34]. આ વૃદ્ધિમાં કોર્પોરેટ ટેક્સનો ફાળો ખૂબ મોટો રહ્યો છે, જેમાં 14.5% નો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે [1]. પરંતુ, સરકાર દ્વારા સુધારેલા વાર્ષિક રેવન્યુ ટાર્ગેટ ₹24.21 લાખ કરોડ સુધી પહોંચવું એક મુશ્કેલ કાર્ય છે. આ ટાર્ગેટ પણ અગાઉના અંદાજ કરતાં લગભગ ₹1 લાખ કરોડ ઘટાડવામાં આવ્યો હતો [1]. હાલની સ્થિતિ જોતાં, આ લક્ષ્યાંકને પહોંચી વળવા માટે સરકારને નાણાકીય વર્ષના બાકી રહેલા અંતિમ સપ્તાહોમાં જંગી ₹4.77 લાખ કરોડ એકત્રિત કરવાની જરૂર પડશે.
આ નાણાકીય વર્ષ માટે 4.4% નો ફિસ્કલ ડેફિસિટ ટાર્ગેટ હાંસલ કરવો સરકાર માટે નિર્ણાયક છે, જ્યારે FY2024-25 માટે આ આંકડો 4.8% સુધારેલો હતો [5, 9]. આ મહત્વપૂર્ણ લક્ષ્યાંક સામે, FY26 માટે એપ્રિલ-નવેમ્બરના ગાળામાં ગ્રોસ ટેક્સ કલેક્શનમાં માત્ર 3.3% ની વૃદ્ધિ જોવા મળી છે, જે બજેટેડ 12.5% કરતાં ઘણી ઓછી છે [19].
કલેક્શનમાં અસમાનતા અને રિફંડનો આધાર
ટેક્સ કલેક્શનના આંકડા મિશ્ર ચિત્ર રજૂ કરે છે. જ્યાં એક તરફ કોર્પોરેટ ટેક્સમાં મજબૂત વૃદ્ધિ જોવા મળી છે, ત્યાં બીજી તરફ વ્યક્તિગત આવકવેરા જેવા નોન-કોર્પોરેટ ટેક્સ કલેક્શનમાં માત્ર 6% ની આસપાસ વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે [1]. આ દર્શાવે છે કે અર્થતંત્રના જુદા જુદા ક્ષેત્રોમાં સુધારો અસમાન રહ્યો છે. આ દરમિયાન, નેટ કલેક્શનને વધારવામાં ટેક્સ રિફંડમાં થયેલા નોંધપાત્ર ઘટાડાનો મોટો ફાળો રહ્યો છે [12, 20, 25]. Deloitte India ના પાર્ટનર રોહિન્ટન સિધવાએ જણાવ્યું કે રિફંડમાં ઘટાડો કાં તો નકલી દાવાઓ પર વધુ તપાસને કારણે હોઈ શકે છે અથવા સરકાર દ્વારા રોકડ પ્રવાહ (cash flow) ને મેનેજ કરવાની વ્યૂહરચના હોઈ શકે છે [1, 22, 30, 32].
GDP ગ્રોથ અને રેવન્યુ પર અસર
આર્થિક દ્રષ્ટિએ, FY2025-26 માટે ભારતનો વાસ્તવિક GDP ગ્રોથ 7.4% રહેવાની ધારણા છે, જ્યારે નોમિનલ GDP ગ્રોથ 8.0% રહેવાનો અંદાજ છે [2, 4, 13]. જોકે, આ નોમિનલ GDP ગ્રોથનો દર અગાઉના વર્ષોની સરખામણીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો દર્શાવે છે, જે સરકાર માટે આવકનો મોટો આધાર બન્યો હતો [36]. ઓછો નોમિનલ GDP ગ્રોથ સીધી રીતે ટેક્સ રેવન્યુ જનરેશનને અસર કરે છે, કારણ કે GST અને આવકવેરા જેવા કર સીધા નોમિનલ આર્થિક વૃદ્ધિને અનુરૂપ હોય છે [36]. આ પડકારો છતાં, S&P અને Moody's જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય રેટિંગ એજન્સીઓએ ભારત માટે સ્થિર આઉટલૂક જાળવી રાખ્યું છે, પરંતુ Moody's સરકારી ફાઇનાન્સને 'લાંબા સમયથી નબળાઈ' ગણાવે છે [10, 11, 17].
ભાવિ સંભાવનાઓ અને જોખમો
ટેક્સ રિફંડ ઘટાડીને નેટ ટેક્સ કલેક્શન વધારવાની પદ્ધતિ ફિસ્કલ કન્સોલિડેશનની ટકાઉપણા અંગે ચિંતાઓ ઊભી કરે છે. આ પગલું તાત્કાલિક આંકડાને સુધારે છે, પરંતુ તે કર વિભાગ માટે વધુ કાનૂની વિવાદો ઊભા કરી શકે છે અને આવક જનરેશનના મૂળભૂત પડકારોને છુપાવી શકે છે [22]. વધુમાં, નોમિનલ GDP ગ્રોથમાં જોવા મળેલો ઘટાડો રેવન્યુના અંદાજને વધુ જટિલ બનાવે છે, જેનાથી મહત્વાકાંક્ષી ટેક્સ કલેક્શન લક્ષ્યાંકો અને સંકળાયેલા ફિસ્કલ ડેફિસિટ લક્ષ્યોને પૂર્ણ કરવાનું વધુ મુશ્કેલ બનશે. CareEdge Ratings એ પણ નિર્દેશ કર્યો છે કે FY26 માં ટેક્સ કલેક્શન નબળું રહ્યું છે, જેના કારણે બજેટ અંદાજ સામે મોટો ઘટાડો થઈ શકે છે [19]. FY2025-26 માટે અનુમાનિત 8.0% નોમિનલ GDP ગ્રોથ, બજેટમાં ધારવામાં આવેલા 10.1% કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછો છે, જે રેવન્યુ ગ્રોથ માટે એક માળખાકીય પડકાર ઊભો કરે છે [36].
માર્ચ મહિનામાં ટેક્સ કલેક્શનમાં થતી સામાન્ય તેજી થોડી રાહત આપી શકે છે, પરંતુ સરકારને તેના સુધારેલા લક્ષ્યાંકો પૂરા કરવા માટે ₹4.77 લાખ કરોડના અંતરને પૂરવા માટે નાણાકીય વર્ષના અંતિમ સપ્તાહોમાં નિર્ણાયક પ્રયાસો કરવા પડશે. આગામી નાણાકીય વર્ષનું બજેટ આ રેવન્યુ વાસ્તવિકતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ઘડવામાં આવશે, જેમાં ટેક્સ બેઝને વિસ્તારવા અને કમ્પ્લાયન્સ વધારવા પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત રહેશે. આર્થિક વૃદ્ધિ, ટેક્સ બુયાનસી અને ફિસ્કલ શિસ્ત વચ્ચેનું સંતુલન ભારતના આર્થિક વૃદ્ધિના ભાવિને આકાર આપવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.