ભારત સરકાર આગામી નાણાકીય વર્ષમાં નિકાસને $1 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચાડવાનો મહત્વાકાંક્ષી રોડમેપ લઈને આવી છે. આ માટે MSME સેક્ટરને મદદ કરવા ₹25,000 કરોડનું મિશન પણ જાહેર કરાયું છે. જોકે, ઉદ્યોગ જગતે શિપિંગના ઊંચા ખર્ચ અને લોન/ક્રેડિટમાં **14%** ઘટાડા જેવી સમસ્યાઓ તરફ ધ્યાન દોર્યું છે, જે સ્પર્ધાત્મકતાને અસર કરી રહી છે.
નિકાસને વેગ આપવા સરકારની યોજના
કેન્દ્ર સરકાર આગામી નાણાકીય વર્ષમાં ભારતીય નિકાસને $1 ટ્રિલિયન સુધી પહોંચાડવા માટે એક વિસ્તૃત સાત-પોઇન્ટ રોડમેપ તૈયાર કર્યો છે. આ લક્ષ્યાંકને પહોંચી વળવા માટે, સરકાર 'ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ એઝ એક્સપોર્ટ હબ્સ' (Districts as Export Hubs) પહેલનો ઉપયોગ કરશે, જે 120 મુખ્ય જિલ્લાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ ઉપરાંત, માઇક્રો, સ્મોલ અને મિડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝ (MSMEs) ને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રમાણપત્રો (international certifications) મેળવવા અને વૈશ્વિક બજારમાં વધુ સારી પહોંચ બનાવવા માટે ₹25,000 કરોડનું નવું 'એક્સપોર્ટ પ્રમોશન મિશન' (Export Promotion Mission) લોન્ચ કરવામાં આવશે.
લોજિસ્ટિક્સ અને ક્રેડિટની સમસ્યાઓ
સરકારના આ લાંબા ગાળાના આયોજન છતાં, ઉદ્યોગ જગતે તાત્કાલિક ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી છે. નિકાસકારો હાલમાં સમુદ્રી માલવાહક ભાડા (ocean freight rates) અને કન્ટેનરની અછતને કારણે વધતા શિપિંગ ખર્ચ સામે ઝઝૂમી રહ્યા છે. આનાથી નિકાસકારોનો ખર્ચ નોંધપાત્ર રીતે વધી રહ્યો છે. આથી, નિકાસકારોએ શિપિંગ ખર્ચને પારદર્શક અને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે એક ઔપચારિક દેખરેખ પદ્ધતિ (monitoring mechanism) ની માંગ કરી છે.
મૂડી (capital) ની ઉપલબ્ધતા પણ એક મોટી સમસ્યા બની રહી છે. ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયન એક્સપોર્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન્સ (FIEO) એ જણાવ્યું છે કે નિકાસ ક્રેડિટમાં લગભગ 14% નો ઘટાડો થયો છે. ભંડોળની આ ઘટતી ઉપલબ્ધતા વ્યવસાયો માટે રોકડ પ્રવાહ (cash flow) ની સમસ્યા ઊભી કરી રહી છે, ખાસ કરીને જ્યારે તેમને આંતરરાષ્ટ્રીય ખરીદદારો પાસેથી ચુકવણી મેળવવામાં લાંબો સમય લાગી રહ્યો છે. વર્કિંગ કેપિટલ (working capital) ની સરળ પહોંચ વિના, ઘણા નિકાસકારો માટે ઉત્પાદન વધારવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
ટકાઉપણા અને નિયમનકારી અવરોધો
ભારતીય નિકાસકારો યુરોપિયન યુનિયનના કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ (CBAM) જેવા કડક પર્યાવરણીય ધોરણો માટે પણ તૈયારી કરી રહ્યા છે. આ ગ્રીન ટ્રાન્ઝિશન (green transition) જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે કાર્બન એકાઉન્ટિંગ અને નવી ટેકનોલોજીમાં મોટા રોકાણની જરૂર પડે છે. ઉદ્યોગ સંસ્થાઓએ ખાસ કરીને નાની કંપનીઓને મદદ કરવા માટે સમર્પિત ગ્રીન ટ્રાન્ઝિશન ફંડની દરખાસ્ત કરી છે.
વધુમાં, ઉદ્યોગ સરકારને લાંબા સમયથી પેન્ડિંગ નીતિઓ લાગુ કરવા માટે પણ કહી રહ્યું છે. ઉદાહરણ તરીકે, વિદેશી પ્રવાસીઓ માટે GST રિફંડ (GST refunds) ની જોગવાઈ, જે 2017 થી IGST એક્ટનો ભાગ છે, તે હજુ સુધી મોટાભાગે અમલમાં આવી નથી. આ નિયમનકારી ખામીઓને દૂર કરવી અને અનુપાલન (compliance) નો બોજ ઘટાડવો એ નિકાસ-લક્ષી કંપનીઓ માટે વ્યવસાય કરવાની સરળતા સુધારવા માટે નિર્ણાયક પગલાં માનવામાં આવે છે.
રોકાણકારો માટે, મુખ્ય બાબત એ જોવાની રહેશે કે સરકાર સલાહ-સૂચનથી સીધા નીતિ અમલીકરણ તરફ કેટલી ઝડપથી આગળ વધે છે. ટેક્સટાઇલ, એન્જિનિયરિંગ ગુડ્સ અને હસ્તકલા જેવા નિકાસ-ભારે ક્ષેત્રો પર અંતિમ અસર એ વાત પર નિર્ભર રહેશે કે સત્તાવાળાઓ લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ ઘટાડવામાં અને MSME નિકાસકારોને અસર કરતી ક્રેડિટની અછતને કેટલી ઝડપથી ઉકેલી શકે છે.