ભારત સરકારે રેર-અર્થ મેગ્નેટ ઉત્પાદન અને ડીપવોટર એનર્જી એક્સપ્લોરેશન માટે **₹91,000 કરોડ**ના બે મોટા પ્રોજેક્ટ્સ જાહેર કર્યા છે. આ પહેલનો મુખ્ય હેતુ ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો છે.
ભારત હવે પોતાની સપ્લાય ચેઈનને મજબૂત કરવા માટે આક્રમક રીતે આગળ વધી રહ્યું છે. સરકારે 'આત્મનિર્ભરતા' પર ભાર મૂકતા ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ, રિન્યુએબલ એનર્જી અને એડવાન્સ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ માટે ખાસ વ્યૂહરચના બનાવી છે. RBI ગવર્નર શક્તિકાંત દાસે પણ આ ફેરફારોને વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ભારતની ભૂમિકા વધારવા માટે મહત્વના ગણાવ્યા છે.
રેર-અર્થ મેગ્નેટ મેન્યુફેક્ચરિંગ
નવેમ્બર 2025માં સરકારે ₹7,280 કરોડની યોજના મંજૂર કરી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય સિંટર્ડ રેર-અર્થ પરમેનન્ટ મેગ્નેટ્સ (REPMs)નું ઉત્પાદન કરવાનો છે. ભારત પાસે વિશ્વનો ત્રીજો સૌથી મોટો રેર-અર્થ ભંડાર હોવા છતાં, આપણે વૈશ્વિક ઉત્પાદનના માત્ર 1% કરતા પણ ઓછું પ્રોસેસિંગ કરીએ છીએ. આ સ્કીમ હેઠળ 6,000 MTPAની ઉત્પાદન ક્ષમતા ઊભી કરવાનું લક્ષ્ય છે. Vedanta, Hindustan Zinc, NLC India, Sona Comstar અને Larsen & Toubro જેવી દિગ્ગજ કંપનીઓએ આમાં રસ દાખવ્યો છે.
'સમુદ્ર મંથન' ઓફશોર સ્કીમ
જુલાઈ 2026માં જાહેર થયેલી 'સમુદ્ર મંથન' સ્કીમ માટે ₹84,084 કરોડનું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે, જે FY31 સુધી ચાલશે. આ યોજનાનો હેતુ ભારતની ઊંડા અને અતિ-ઊંડા સમુદ્રી બેસિનમાં તેલ અને ગેસની શોધખોળને વેગ આપવાનો છે, જેથી આયાતી ઇંધણ પર નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય.
રોકાણકારો માટે ચેતવણી અને મોનિટરિંગ
આ પ્રોજેક્ટ્સ ટૂંકા ગાળાના નફા કરતાં લાંબા ગાળાની વ્યૂહાત્મક શિફ્ટ છે. રેર-અર્થ વેલ્યુ ચેઈનમાં ભારત હજુ પણ કાચા માલ માટે આયાત પર નિર્ભર છે, જે મોટું જોખમ બની શકે છે. ઉપરાંત, ડીપવોટર હાઇડ્રોકાર્બન એક્સપ્લોરેશન અત્યંત ખર્ચાળ છે. રોકાણકારોએ પ્રોજેક્ટની સમયસર કામગીરી, ટેક્નોલોજી પ્રાપ્ત કરવાની ક્ષમતા અને કાચા માલના સોર્સિંગ પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.