ભારત હવે GIFT City દ્વારા ગ્લોબલ કોમોડિટી રિસ્ક મેનેજમેન્ટનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. FPI ને મંજૂરી અને FEMA ના નવા નિયમો દ્વારા સરકારે ઈન્સ્ટિટ્યૂશનલ મૂડી આકર્ષવાની કવાયત તેજ કરી છે.
ભારત વૈશ્વિક કોમોડિટી માર્કેટમાં માત્ર એક મોટા ગ્રાહક કે ઉત્પાદક તરીકે રહેવાને બદલે હવે પ્રાઈસ ડિસ્કવરી અને રિસ્ક મેનેજમેન્ટના મુખ્ય હબ તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. આ વ્યૂહાત્મક ફેરફાર GIFT City ના માધ્યમથી કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સિંગાપોર અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય કેન્દ્રોની સફળતાને ભારતમાં દોહરાવવાનો છે. 'Price in India, Hedge in India' પહેલ દ્વારા હવે ભારતીય રોકાણકારોને ઘરે બેઠા જ હેજિંગની સુવિધા મળી રહેશે.
સરકારી અને નિયમનકારી બદલાવ
આ ધ્યેયને હાંસલ કરવા માટે ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન મોટા ફેરફારો થયા છે. SEBI એ ફોરેન પોર્ટફોલિયો ઈન્વેસ્ટર્સ (FPI) ને નોન-એગ્રીકલ્ચર કોમોડિટી ડેરિવેટિવ્સમાં ભાગ લેવાની મંજૂરી આપી છે, જે માર્કેટની લિક્વિડિટી વધારવા માટેનું કદમ છે. આ ઉપરાંત, 1 ઓક્ટોબર 2026 થી RBI દ્વારા FEMA માં કરવામાં આવેલા સુધારાને પગલે ક્રોસ-બોર્ડર ટ્રેડ અને નિકાસ પ્રક્રિયા વધુ સરળ બનશે.
સ્વદેશી બેન્ચમાર્કની તૈયારી
હાલમાં ભારતીય કોમોડિટીના ભાવ મોટાભાગે વિદેશી ઈન્ડેક્સ પર આધારિત છે. હવે ભારત પોતાના સ્વતંત્ર પ્રાઈસ બેન્ચમાર્ક બનાવવા પર ધ્યાન આપી રહ્યું છે. JPMorgan જેવી દિગ્ગજ ગ્લોબલ બેન્કોએ GIFT City માં પોતાનું કામકાજ વિસ્તારવાનું શરૂ કરી દીધું છે. આ ઉપરાંત, MCX અને NISM સાથે મળીને કોમોડિટી ડેરિવેટિવ્સના એક્સપર્ટ્સ તૈયાર કરવા માટે પણ કામગીરી ચાલી રહી છે.
માર્કેટ માટે પડકારો
જોકે, ગ્લોબલ હબ બનવાની રાહ સરળ નથી. હાલમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને લિક્વિડિટી બાબતે ભારતને વિકસિત બજારોની સરખામણીએ ઘણું કામ કરવાની જરૂર છે. SEBI અને RBI ના નિયમો વચ્ચેનો સુમેળ જાળવવો અત્યંત મહત્વનો છે. રોકાણકારોએ નવા બેન્ચમાર્કની ડેવલપમેન્ટ, ગ્લોબલ બેન્કોનો પ્રવેશ અને સપ્ટેમ્બર 2026 માં જાહેર થયેલી નવી રેગ્યુલેટરી પેનલ્ટીઝ પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.