બજારમાં ભારે ગાબડું: Sensex અને Nifty 50 માં મોટી ગિરાવટ
માર્ચ 30, 2026 ના રોજ, ભારતીય ઇક્વિટી માર્કેટે અઠવાડિયાના અંતે ભારે ઘટાડા સાથે કારોબાર સમાપ્ત કર્યો. BSE Sensex 2.22% ઘટીને 1,635.67 પોઈન્ટના નુકસાન સાથે 71,947.55 પર બંધ થયો, જ્યારે NSE Nifty 50 2.14% ઘટીને 488.20 પોઈન્ટના ઘટાડા સાથે 22,331.40 પર બંધ રહ્યો. આ વેચવાલી એટલી વ્યાપક હતી કે 2,750 થી વધુ શેરો ઘટ્યા જ્યારે માત્ર 73 શેરોમાં વધારો જોવા મળ્યો. Nifty 50 એ માર્ચ મહિનામાં 11% થી વધુનો ઘટાડો નોંધાવ્યો, જે માર્ચ 2020 પછીનો સૌથી મોટો માસિક ઘટાડો હતો.
RBIના Forex નિયંત્રણોએ બજારને હચમચાવ્યું
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) દ્વારા બેંકોની ઓનશોર કરન્સી માર્કેટમાં નેટ ઓપન પોઝિશન પર $100 મિલિયન ની નવી મર્યાદા, જે 10 એપ્રિલ, 2026 થી અમલમાં આવશે, તે બજારના આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ બન્યું. આ નિયમનો ઉદ્દેશ્ય સ્પેક્યુલેટિવ ટ્રેડિંગને નિયંત્રિત કરવાનો અને ભારતીય રૂપિયાના ઘટાડાને મેનેજ કરવાનો છે. રૂપિયામાં પહેલેથી જ 95.12 નો રેકોર્ડ નીચો સ્તર જોવા મળ્યો હતો, જે વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને ભૌગોલિક રાજકીય ઘટનાઓથી વધુ વણસ્યો હતો. આ પગલાને કારણે બેંકોએ તેમની કરન્સી હોલ્ડિંગ્સને સમાયોજિત કરવી પડશે, જેનાથી અબજો ડોલરની પોઝિશન્સ અનવાઇન્ડ (unwind) કરવી પડી શકે છે અને નજીકના ગાળામાં તેમના ટ્રેઝરી ઓપરેશન્સ પર દબાણ આવી શકે છે.
વૈશ્વિક અસ્થિરતાએ બજાર પર વધારાનું દબાણ કર્યું
દેશી બજારનો આ ઘટાડો વધતી જતી વૈશ્વિક જોખમ ટાળવાની વૃત્તિ (risk aversion) વચ્ચે થયો. મધ્ય પૂર્વમાં ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ વધવાથી, જેમાં ઈરાન સાથેનો સંઘર્ષ શામેલ છે, તેલના ભાવ $110 પ્રતિ બેરલથી ઉપર પહોંચી ગયા, જેનાથી સ્ટેગફ્લેશન (stagflation) નો ભય ફેલાયો અને વૈશ્વિક સ્તરે સુરક્ષિત સંપત્તિઓ તરફ ઝુકાવ વધ્યો. એશિયન બજારોમાં પણ આ ઘટાડો જોવા મળ્યો, જેમાં જાપાનનો Nikkei 4.6% અને દક્ષિણ કોરિયાનો Kospi 30 માર્ચે 4% થી વધુ ઘટ્યા. યુ.એસ. માં, Nasdaq અને Dow Jones જેવા મુખ્ય સૂચકાંકો કરેક્શન (correction) ઝોનમાં પ્રવેશ્યા, જે રોકાણકારોના ગ્રોથ સ્ટોક્સથી દૂર જવાનો સંકેત આપે છે. આ વૈશ્વિક અસ્થિરતાએ ભારતીય ઇક્વિટીમાંથી મોટા વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FII) ના આઉટફ્લોમાં ફાળો આપ્યો, જે માર્ચમાં લગભગ $12 બિલિયન હતો.
ક્ષેત્રો પર અસર અને Valuations માં સુધારો
રેટ-સેન્સિટિવ (rate-sensitive) ક્ષેત્રો આ વેચવાલીમાં સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા. બેંકિંગ અને ફાઇનાન્સિયલ સર્વિસિસ ઇન્ડાઇસિસ અનુક્રમે 3.5% અને 3.6% થી વધુ ઘટ્યા, જ્યારે PSU બેંકો 2-4% નીચે આવી. આ RBIની ફોરેક્સ નીતિ અને ઊંચા વ્યાજ દરના વાતાવરણમાં ક્રેડિટ ગુણવત્તા અંગેની વ્યાપક ચિંતાઓને કારણે થયું. ઓટો, FMCG, કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ્સ, કેપિટલ ગુડ્સ, ટેલિકોમ અને રિયલ્ટી ઇન્ડાઇસિસ પણ 2-4% ઘટ્યા. બીજી તરફ, મેટલ્સ અને ઓઇલ & ગેસ શેરો મજબૂત કોમોડિટી ભાવ દ્વારા સમર્થિત હોવાથી વધુ સ્થિર રહ્યા. બજારના કરેક્શનથી Valuations વધુ આકર્ષક બન્યા છે, અથવા 'ફેર વેલ્યુ' પર આવ્યા છે, જેમાં Nifty લગભગ 19 ના P/E રેશિયો પર ટ્રેડ કરી રહ્યો છે, જે તેના 10-વર્ષના સરેરાશ 22.4 થી નીચે છે. જોકે, માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશનમાં થયેલો મોટો ઘટાડો, જે 2026 માં $533 બિલિયન થી વધુ ઘટીને લગભગ $4.77 ટ્રિલિયન થયો છે, તે તાજેતરના ઘટાડાની ગંભીરતા દર્શાવે છે.
બેંકો અને રૂપિયા માટે જોખમો યથાવત
RBIના નિયમનકારી પગલાનો ઉદ્દેશ્ય રૂપિયાને સ્થિર કરવાનો છે, પરંતુ તે બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટે નોંધપાત્ર જોખમો ઉભા કરે છે. અધિકૃત ડીલર બેંકોએ તેમની ટ્રેઝરી ઓપરેશન્સ પર માર્ક-ટુ-માર્કેટ (mark-to-market) નુકસાન સહન કરીને મોટી પોઝિશન્સ અનવાઇન્ડ કરવી પડશે. અગાઉની સિસ્ટમ મોટી સંસ્થાઓ માટે $2-5 બિલિયન સુધીની નેટ ઓપન પોઝિશન્સ સાથે વધુ સુગમતા આપતી હતી, જેનાથી નવી $100 મિલિયન ની મર્યાદા તેમની ક્ષમતામાં તીવ્ર ઘટાડો દર્શાવે છે. બેંકો ફરજિયાત પોઝિશન અનવાઇન્ડિંગમાંથી થતા નુકસાન અંગે ચિંતિત છે અને RBI પાસેથી પાલન કરવા માટે ત્રણ મહિનાની મુદત વધારવાની માંગ કરી રહી છે. ભારતીય રૂપિયો, શરૂઆતમાં સુધારા બાદ પણ, ચાલુ ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા અને મજબૂત વૈશ્વિક ડોલર સામે સંવેદનશીલ રહેશે. બજારમાં થયેલો તીવ્ર ઘટાડો, જેમાં મિડ-કેપ અને સ્મોલ-કેપ ઇન્ડાઇસિસ 2.5% થી વધુ ઘટ્યા છે, તે વધુ જોખમી સંપત્તિઓથી દૂર જવાનો સંકેત આપે છે, જે સંભવિત વધુ ઘટાડાનો સંકેત આપે છે જો ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો ચાલુ રહે અથવા RBIની ફોરેક્સ નીતિ અપેક્ષા કરતાં વધુ વિક્ષેપ ઉભો કરે.
આઉટલૂક: અનિશ્ચિતતા વચ્ચે વોલેટિલિટીની અપેક્ષા
વિશ્લેષકો માને છે કે બજારના કરેક્શનથી Valuations માં સુધારો થયો હોવા છતાં, નજીકના ગાળાનું આઉટલૂક અસ્થિર રહેવાની શક્યતા છે, જે ભૌગોલિક રાજકીય વિકાસ અને RBIના નવા ફોરેક્સ નિયમોના અમલીકરણ પર નિર્ભર રહેશે. બેંકિંગ ક્ષેત્ર, પડકારો હોવા છતાં, કેટલાક દ્વારા સારા રિસ્ક-રિવોર્ડ બેલેન્સ ધરાવતું જોવા મળે છે. ICICI બેંક, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા અને Axis બેંક જેવી બેંકોની વારંવાર ભલામણ કરવામાં આવે છે, જેમાં સેક્ટરના અર્નિંગ્સ ગ્રોથનો અંદાજ લગભગ 16% છે. જોકે, ફરજિયાત પોઝિશન અનવાઇન્ડિંગમાંથી થતા નોંધપાત્ર નુકસાનની સંભાવના, તેમજ ચાલુ વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતા, સાવચેતી રાખવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે. રોકાણકારોએ Nifty માટે આશરે 22,000 ની આસપાસના મુખ્ય સપોર્ટ લેવલ પર નજર રાખવી જોઈએ, જેમાં 21,700-21,750 પર વધુ સપોર્ટ છે, જ્યારે તાત્કાલિક રેઝિસ્ટન્સ આશરે 22,500-22,600 ની આસપાસ છે.