ભારતના અનેક રાજ્યો ગંભીર નાણાકીય મુશ્કેલીમાં છે. રાજ્યની કુલ આવકમાંથી લગભગ **90%** રકમ તો પગાર અને પેન્શન જેવા અનિવાર્ય ખર્ચમાં જ વપરાઈ જાય છે, જેના કારણે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પર અસર પડી રહી છે.
વિકાસકામો પર સંકટના વાદળ
રાજ્યોની આર્થિક સ્થિતિ માત્ર દેવાના આંકડા પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ એક માળખાકીય પડકાર બની ગઈ છે. રસ્તા, શાળા અને હોસ્પિટલો જેવા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે ખર્ચવા માટે રાજ્યો પાસે પૈસા ખૂટી રહ્યા છે. આનું મુખ્ય કારણ પગાર, પેન્શન, જૂના દેવાનું વ્યાજ અને સરકારી યોજનાઓમાં જતું ફિક્સ ફંડ છે.
આવકનો મોટો હિસ્સો ફિક્સ ખર્ચમાં
અનેક રાજ્યોમાં તેમની કુલ આવકમાંથી લગભગ 90% હિસ્સો આ જવાબદારીઓ પૂરી કરવામાં જ ખર્ચાઈ જાય છે. પરિણામે, સરકારો પાસે વિકાસકામો માટે ખૂબ ઓછી જગ્યા બચે છે. મજબૂરીમાં સરકારે કાં તો નવા પ્રોજેક્ટ્સ અટકાવવા પડે છે અથવા દેવું વધારવું પડે છે. આ પ્રક્રિયામાં રાજ્યો પોતાના ભવિષ્યના ગ્રોથના ભોગે વર્તમાન ખર્ચ ચલાવી રહ્યા છે.
દેવાનો વધતો બોજ અને છુપા જોખમો
રાજ્યોની નાણાકીય ખાધને પહોંચી વળવા માટે 76% જેટલી રકમ માર્કેટ બોરોઈંગ દ્વારા લાવવામાં આવે છે. વ્યાજ દરો ઊંચા રહેતા આ દેવું ચૂકવવાનું દબાણ પણ વધ્યું છે. આ ઉપરાંત, પબ્લિક સેક્ટર લોન્સ માટે રાજ્ય સરકારો દ્વારા આપવામાં આવતી ગેરંટી 'હિડન ડેટ' (Hidden Debt) ઊભી કરી રહી છે, જે લાંબા ગાળે આર્થિક સ્થિરતા માટે મોટું જોખમ છે.
પંજાબ અને કેરળની ચિંતા
હાલમાં દેશના 18 મુખ્ય રાજ્યોમાંથી અડધા રાજ્યો રેવન્યુ ડેફિસિટનો સામનો કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને Punjab અને Kerala જેવા રાજ્યોમાં પેન્શનનો બોજ અને વ્યાજનો રેશિયો ખૂબ ઊંચો જોવા મળ્યો છે. આ સ્થિતિ તેમને મોંઘવારી કે તેલના ભાવમાં થતી અસ્થિરતા જેવા આર્થિક આંચકા સામે નબળા પાડે છે.
હવે નજર 16th Finance Commission પર
આગામી સમયમાં રોકાણકારો અને પોલિસી એનાલિસ્ટ્સની નજર 16th Finance Commission પર છે, જે FY27 થી લાગુ થશે. કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે ટેક્સની વહેંચણીનું નવું ફોર્મ્યુલા કેવી રીતે નક્કી થાય છે, તેના પર રાજ્યોની નાણાકીય સ્વાયત્તતાનો આધાર રહેશે.