Whalesbook
ઉધાર યોજના અને નાણાકીય લક્ષ્યાંક
ભારત સરકાર નાણાકીય વર્ષ 2027 (FY27) ના પ્રથમ છ મહિનામાં કુલ ₹8.2 લાખ કરોડનું ઉધાર લેશે. આ રકમ નાણાકીય વર્ષ માટેના સુધારેલા કુલ ₹16.09 લાખ કરોડના ઉધાર લક્ષ્યાંકના લગભગ 51% જેટલી થાય છે. નોંધનીય છે કે, આ સુધારેલો વાર્ષિક આંકડો, શરૂઆતના બજેટ અંદાજ ₹17.2 લાખ કરોડ કરતાં ઓછો છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય 2031 સુધીમાં દેવું-થી-જીડીપી (Debt-to-GDP) રેશિયો ઘટાડીને 50% કરવાનો છે, જેમાં FY27 માટે દેવું 55.6% રહેવાનો અંદાજ છે. FY27 માટે રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) 4.3% રહેવાની ધારણા છે, જે નાણાકીય શિસ્ત જાળવવાનો સંકેત આપે છે.
બજાર પ્રતિક્રિયા અને બોન્ડ યીલ્ડ
સરકાર દ્વારા મોટા પાયે ઉધાર લેવાની યોજનાઓ ઐતિહાસિક રીતે બોન્ડ યીલ્ડ પર દબાણ લાવે છે. અગાઉ FY27 માટે ₹17.2 ટ્રિલિયનના કુલ ઉધારની જાહેરાત બાદ 10-વર્ષીય બેન્ચમાર્ક બોન્ડ યીલ્ડમાં ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો. હાલમાં, 10-વર્ષીય સરકારી બોન્ડ યીલ્ડ લગભગ 6.93% ની આસપાસ છે. ઊંચી યીલ્ડ સરકાર અને કોર્પોરેટ બંને માટે ઉધાર ખર્ચ વધારે છે, જે RBI ની મોનેટરી પોલિસી (Monetary Policy) અને આર્થિક વૃદ્ધિને ટેકો આપવાના પ્રયાસોને જટિલ બનાવી શકે છે.
દેવું વ્યવસ્થાપન સાધનો અને ગ્રીન બોન્ડ્સ
સરકાર તેના દેવાની ચુકવણી પ્રોફાઇલને સુવ્યવસ્થિત કરવા અને ઉધાર ખર્ચનું સંચાલન કરવા માટે સિક્યોરિટી સ્વિચિંગ (Switching) અને બાયબેક (Buyback) જેવા દેવું વ્યવસ્થાપન સાધનોનો ઉપયોગ કરવાનું ચાલુ રાખશે. FY27 ની ઉધાર યોજનાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ સોવરિન ગ્રીન બોન્ડ્સ (Sovereign Green Bonds - SGrBs) માટે ફાળવાયેલા ₹15,000 કરોડ છે. જોકે, ભારતના પ્રથમ SGrB ઓક્શને સારી માંગ જોઈ હતી, પરંતુ "ગ્રીનિયમ" (Greenium) અને લિક્વિડિટી (Liquidity) સંબંધિત ચિંતાઓને કારણે રોકાણકારોનો રસ મર્યાદિત રહ્યો છે.
ટૂંકા ગાળાનું દેવું અને રોકડ પ્રવાહ
લાંબા ગાળાના દેવા સાધનોની સાથે, સરકારે એપ્રિલ-જૂન ક્વાર્ટર માટે ટ્રેઝરી બિલ્સ (Treasury Bills) ના ઇશ્યૂ કેલેન્ડરની વિગતો આપી છે. ટૂંકા ગાળાના રોકડ પ્રવાહના અંતરને પહોંચી વળવા માટે, RBI એ FY27 ના પ્રથમ છ મહિના માટે વેઝ એન્ડ મીન્સ એડવાન્સિસ (Ways and Means Advances - WMA) ની મર્યાદા ₹2.5 લાખ કરોડ જાળવી રાખી છે.
સંભવિત પડકારો અને જોખમો
રાજકોષીય શિસ્તના લક્ષ્યાંકો છતાં, મહેસૂલ વૃદ્ધિને પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. કેટલાક નિષ્ણાતો ચેતવણી આપે છે કે તાજેતરના કરવેરામાં ઘટાડો મહેસૂલ સંગ્રહને ધીમું કરી શકે છે, જે સરકારની રાજકોષીય સુગમતાને મર્યાદિત કરી શકે છે. FY27 માટે અનુમાનિત 55.6% નો ઊંચો દેવું-થી-જીડીપી રેશિયો, પ્રતિસ્પર્ધી દેશોની સરખામણીમાં ચિંતાનો વિષય છે. સરકાર દ્વારા મોટા પાયે ઉધાર લેવાથી ખાનગી ક્ષેત્રના રોકાણને અસર થઈ શકે છે અને બિઝનેસ માટે મૂડી ખર્ચ વધી શકે છે. રાજ્ય સરકારો દ્વારા બોન્ડ ઇશ્યૂ પણ બજારમાં કુલ દેવાની સપ્લાયમાં વધારો કરે છે. બજારમાંથી ઉધાર લેવા પરની નિર્ભરતા સરકારના ધિરાણ ખર્ચને બજારના સેન્ટિમેન્ટ, વૈશ્વિક આર્થિક આંચકાઓ અને ઉર્જા ભાવની વધઘટ જેવા પરિબળો પ્રત્યે સંવેદનશીલ બનાવે છે. સોવરિન ગ્રીન બોન્ડ્સ માટે મજબૂત માંગ અને સાર્થક "ગ્રીનિયમ" જનરેટ કરવામાં સતત પડકારો તેમની અસરકારકતાને મર્યાદિત કરી શકે છે.
ભવિષ્યનું દૃશ્ય
ભારતના ક્રેડિટ રેટિંગ્સ સ્થિર રહ્યા છે, જેમાં S&P, Fitch અને Moody's જેવી મુખ્ય એજન્સીઓએ BBB, BBB- અને Baa3 જેવા રેટિંગ્સ આપ્યા છે. આ રેટિંગ્સ દેશની મજબૂત વૃદ્ધિ, તંદુરસ્ત બાહ્ય નાણાકીય સ્થિતિ અને રાજકોષીય જવાબદારી પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાને દર્શાવે છે. JP Morgan અને Bloomberg જેવી વૈશ્વિક બોન્ડ ઇન્ડેક્સમાં ભારતનો સમાવેશ વધેલી વૈશ્વિક નાણાકીય બજાર એકીકરણનો સંકેત આપે છે. વિશ્લેષકો ટૂંકા ગાળામાં સપ્લાય દબાણ અને આર્થિક પરિસ્થિતિઓને કારણે 10-વર્ષીય યીલ્ડ સંવેદનશીલ રહેવાની આગાહી કરે છે.