Whalesbook
ભારતે ક્લાયમેટ લક્ષ્યાંકમાં વધારો કર્યો
ભારત સરકારના કેબિનેટે દેશના પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને ટકાઉપણાને લગતા મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકોને મંજૂરી આપી દીધી છે. આ નિર્ણય વૈશ્વિક સ્તરે ક્લાયમેટ ફેરફાર સામે લડવાના પ્રયાસોમાં ભારતની પ્રતિબદ્ધતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે. આ જાહેરાત બાદ, ભારતીય શેરબજારો, ખાસ કરીને Nifty 50 અને BSE Sensex માં, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ ઘટવા અને સકારાત્મક વૈશ્વિક આર્થિક સંકેતોને કારણે તેજી જોવા મળી હતી.
ક્લાયમેટ મહત્વાકાંક્ષામાં વૃદ્ધિ
જાહેર કરાયેલા રાષ્ટ્રીય ઉદ્દેશ્યોમાં, 2005ના સ્તરની તુલનામાં 2035 સુધીમાં કાર્બન ઉત્સર્જનની તીવ્રતા (emissions intensity) માં 47% નો ઘટાડો કરવાનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, આગામી દાયકા સુધીમાં, દેશની કુલ સ્થાપિત ઉર્જા ક્ષમતામાં સ્વચ્છ ઉર્જા (clean energy) નો હિસ્સો વર્તમાન 52% થી વધારીને 60% સુધી પહોંચાડવાનો લક્ષ્યાંક છે. ભારતે ભૂતકાળમાં પણ ઉત્સર્જન તીવ્રતામાં 36% નો ઘટાડો (2005-2020) અને 2025 માટે નિર્ધારિત સ્વચ્છ ઉર્જા ક્ષમતાનો લક્ષ્યાંક પાંચ વર્ષ વહેલા, જાન્યુઆરી 2026 સુધીમાં 50% થી વધુ, પૂર્ણ કરીને પોતાની ક્ષમતા સાબિત કરી છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, 2025 માં વીજળી ક્ષેત્રના કુલ ઉત્સર્જનમાં 2.6% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જે આર્થિક વૃદ્ધિ અને ઉર્જાની માંગમાં વધારો છતાં નોંધપાત્ર સિદ્ધિ છે.
વૈશ્વિક ધોરણો અને સંક્રમણની ગતિ
આ નવા ક્લાયમેટ લક્ષ્યાંકો વૈશ્વિક સ્તરે અન્ય દેશોના પ્રયાસો સાથે તુલનાત્મક છે. યુરોપિયન યુનિયન (EU) નો 2040 સુધીમાં 1990ના સ્તરથી 90% ગ્રીનહાઉસ ગેસ (GHG) ઉત્સર્જન ઘટાડવાનો લક્ષ્યાંક છે. ચીનનો 2030 સુધીમાં કાર્બન તીવ્રતામાં લગભગ 17% ઘટાડવાનો લક્ષ્યાંક છે, જે તેના અગાઉના લક્ષ્ય કરતાં ઓછો છે. બીજી તરફ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) માં ક્લાયમેટ નીતિઓમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જોકે બજારની શક્તિઓ નવીનીકરણીય ઉર્જાના વિકાસને ટેકો આપી રહી છે.
આગળના મુખ્ય પડકારો
જોકે, આ મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકો હાંસલ કરવામાં અનેક ગંભીર પડકારો પણ ઊભા થાય છે. આર્થિક વિકાસની ગતિ જાળવી રાખીને દેશનું નિરપેક્ષ ઉત્સર્જન (absolute emissions) હજુ પણ વધી રહ્યું છે, જે એક મોટી ચિંતાનો વિષય છે. આ લક્ષ્યોને પહોંચી વળવા માટે સ્વચ્છ ઉર્જા ઉત્પાદન, ઉર્જા સંગ્રહ (energy storage) અને ગ્રીડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં ટ્રિલિયન્સ ડોલરના વિશાળ રોકાણની આવશ્યકતા રહેશે. ખાસ કરીને, ઉર્જા સંગ્રહ ક્ષમતા વિકસાવવી એ એક મોટો અવરોધ છે; 2035-36 સુધીમાં 900 GW નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષમતા માટે અંદાજે 450-900 GWh સુધીના સંગ્રહની જરૂર પડી શકે છે, જે વર્તમાન વૈશ્વિક સ્તરો કરતાં ઘણી વધારે છે. કોલસો હજુ પણ દેશની ઉર્જા માંગ માટે મુખ્ય સ્ત્રોત છે અને સરકાર ઉર્જા સુરક્ષા માટે ઘરેલું કોલસાના ખાણકામનો વિસ્તાર કરવાની યોજના ધરાવે છે. કાર્બન ક્રેડિટ ટ્રેડિંગ સ્કીમ (CCTS) જેવા પગલાંઓ દ્વારા કાર્બન માર્કેટનો વિકાસ થઈ રહ્યો છે, પરંતુ કેટલાક નિષ્ણાતો ચિંતિત છે કે વર્તમાન લક્ષ્યાંકો ખૂબ ઢીલા હોઈ શકે છે, જેના કારણે ઓછા ઉત્સર્જન ઘટાડા થઈ શકે છે.
ભવિષ્યનો માર્ગ અને રોકાણની જરૂરિયાત
ભારત સામે આર્થિક વૃદ્ધિની તેજ ગતિ જાળવી રાખીને ડિકાર્બોનાઇઝેશન (decarbonization) ના પ્રયાસોને વધુ ગાઢ બનાવવાનો બેવડો પડકાર છે. 2026 માટે, સૌર અને પવન ઉર્જા જેવા નવીનીકરણીય ઉર્જા સ્ત્રોતોના વિસ્તરણ ચાલુ રહેવાની અપેક્ષા છે, ભલે સૌર પેનલના ભાવમાં વધારો અને ઉત્પાદનમાં એકત્રીકરણ જેવા પડકારો હોય. કોમર્શિયલ અને ઔદ્યોગિક (C&I) ક્ષેત્ર નવીનીકરણીય ઉર્જા અપનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ચાલકબળ બની રહ્યું છે. અંતે, ભારતના ક્લાયમેટ પ્રતિબદ્ધતાઓની સફળતા મોટા રોકાણ, તકનીકી પ્રગતિ અને કાર્યક્ષમ અમલીકરણના પડકારોને પાર કરવાની તેની ક્ષમતા પર નિર્ભર રહેશે.