સર્વિસ સેક્ટરની બદલાતી છબી
ભારતીય સર્વિસ સેક્ટરમાં જાન્યુઆરી 2025 માં નોંધપાત્ર ગતિ જોવા મળી, જેમાં પ્રવૃત્તિ બે મહિનાની ઊંચી સપાટીએ પહોંચી. HSBC India Services PMI Business Activity Index 58.5 પર પહોંચ્યો, જે ડિસેમ્બરના 58.0 થી ઉપર છે. આ વૃદ્ધિ મજબૂત માંગ, નવા ઓર્ડરમાં સતત વધારો અને ટેકનોલોજીમાં વ્યૂહાત્મક રોકાણને કારણે થઈ. વ્યવસાયોએ ઘરેલું અને આંતરરાષ્ટ્રીય બંને બજારોમાં વૃદ્ધિ નોંધી, જેમાં દક્ષિણ અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયા જેવા પ્રદેશોમાંથી નવા વ્યવસાયનો નોંધપાત્ર પ્રવાહ જોવા મળ્યો. વ્યવસાયિક આત્મવિશ્વાસ (Business Confidence) પણ ત્રણ મહિનાની ટોચે પહોંચ્યો, જે કાર્યક્ષમતામાં વધારો અને નવા ગ્રાહકો મેળવવાને કારણે હતો.
જોકે, જાન્યુઆરીના PMI ડેટાનું અર્થઘટન થોડું જટિલ બન્યું છે. એક તરફ, સર્વે ડેટા 58.5 નો વધારો સૂચવે છે, પરંતુ કેટલાક સમકાલીન અહેવાલોમાં અગાઉના મહિનાના ઊંચા આંકડામાંથી 58.5 નો ઘટાડો અથવા જાન્યુઆરી માટે અલગ એકંદર ઇન્ડેક્સ મૂલ્ય દર્શાવવામાં આવ્યું છે. આ અહેવાલોમાં વિવિધતા સેક્ટરની વૃદ્ધિના ચોક્કસ દરના મૂલ્યાંકનમાં જટિલતા ઉમેરે છે.
આ રિપોર્ટિંગમાં ભિન્નતા હોવા છતાં, વૃદ્ધિના મુખ્ય કારણો સુસંગત જણાય છે. સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સે વધતા બિઝનેસ વોલ્યુમને પહોંચી વળવા માટે તેમની ઓપરેશનલ ક્ષમતા વધારી અને સ્ટાફિંગ લેવલ (Staffing Levels) માં વધારો કર્યો. ભવિષ્યની પ્રવૃત્તિઓ અંગેનો સેન્ટિમેન્ટ સુધર્યો છે, જોકે ગ્રાહક સેવાઓમાં ભાવ દબાણ (Price Pressures) મધ્યમ રહ્યું, જ્યારે ફાઇનાન્સ અને વીમા ક્ષેત્રમાં સેલિંગ પ્રાઈસમાં વધુ વધારો જોવા મળ્યો.
વૈશ્વિક બેંચમાર્કિંગ અને મેક્રોઇકોનોમિક સંદર્ભ
વૈશ્વિક સ્તરે, 2024 ના અંતમાં આર્થિક વૃદ્ધિમાં તેજી જોવા મળી, પરંતુ પ્રાદેશિક તફાવતો રહ્યા. વિકસિત બજારોમાં વૃદ્ધિમાં સુધારો જોવા મળ્યો, જ્યારે ઉભરતા બજારોમાં (Emerging Markets) ઘટાડો જોવા મળ્યો, જેમાં BRIC અર્થતંત્રોમાં ભારત અગ્રણી રહ્યું. તેનાથી વિપરીત, યુ.એસ. સર્વિસિસ PMI માં જાન્યુઆરી 2026 માં ધીમી ગતિ જોવા મળી.
ભારતનો મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર (Manufacturing Sector) પણ મજબૂત રહ્યો, જેમાં તેનો PMI જાન્યુઆરી 2025 માં છ મહિનાની ટોચે પહોંચ્યો. આ વૃદ્ધિ મજબૂત સ્થાનિક અને નિકાસ માંગ તથા નોકરી સર્જન (Job Creation) દ્વારા સંચાલિત હતી. ફેબ્રુઆરી 2025 માં મેન્યુફેક્ચરિંગ PMI માં થોડો ઘટાડો થયો હોવા છતાં, એકંદર ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિ હકારાત્મક રહી.
નાણાકીય વર્ષ 2025-2026 માટે ભારતની એકંદર આર્થિક વૃદ્ધિનો અંદાજ 7.5% થી 7.8% ની રેન્જમાં મજબૂત રહેવાની ધારણા છે. આ મજબૂત સ્થાનિક માંગ અને નીતિ સુધારા દ્વારા સમર્થિત છે. ફુગાવા (Inflation) માં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો, જેમાં CPI ફુગાવો જાન્યુઆરી 2025 માં ઘટીને 4.31% અને ફેબ્રુઆરીમાં 3.61% થયો, જે સતત આર્થિક પ્રવૃત્તિ માટે અનુકૂળ વાતાવરણ બનાવે છે.
વિશ્લેષકોનો મત અને ભવિષ્યની દિશા
વિશ્લેષકો ભારતના સર્વિસ સેક્ટર અને વ્યાપક અર્થતંત્ર પર મોટાભાગે આશાવાદી છે. સર્વિસ સેક્ટર, જે ભારતના ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) માં લગભગ 55% નું યોગદાન આપે છે, તેની સતત વૃદ્ધિને સ્થિર પરિબળ તરીકે જોવામાં આવે છે. ટેકનોલોજી અપનાવવી, ડિજિટલ ઇન્ટિગ્રેશન અને નિકાસ-લક્ષી સેવા મોડેલોમાં વધારા દ્વારા વૃદ્ધિ ચાલુ રહેવાની ધારણા છે.
HSBC ના ચીફ ઇન્ડિયા ઇકોનોમિસ્ટ પ્રાંજુ ભંડારીએ નવા ઓર્ડર અને આંતરરાષ્ટ્રીય માંગ દ્વારા સંચાલિત મજબૂત આઉટપુટ વૃદ્ધિ પર ભાર મૂક્યો. કાર્યક્ષમતામાં વધારો અને નવા ગ્રાહકો મેળવવાને કારણે સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સમાં ભવિષ્યલક્ષી સેન્ટિમેન્ટ (Forward-looking Sentiment) જળવાઈ રહેલો સકારાત્મક મોમેન્ટમ સૂચવે છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટેના આર્થિક સર્વેક્ષણમાં વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા વચ્ચે વૃદ્ધિ અને નવીનતાના મુખ્ય એન્જિન તરીકે સર્વિસ સેક્ટરની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે. જાન્યુઆરી PMI આંકડા અંગેની ડેટા અસ્પષ્ટતા પર કાળજીપૂર્વક નજર રાખવી જરૂરી છે, પરંતુ અંતર્ગત આર્થિક ફંડામેન્ટલ્સ, સકારાત્મક વિશ્લેષક સેન્ટિમેન્ટ સાથે મળીને, ભારતના સર્વિસ સેક્ટર માટે સતત વિસ્તરણ તરફ સંકેત આપે છે.