Oxford University ના તાજેતરના રિપોર્ટ મુજબ, ભારતના **2.8 કરોડ** બાળકોએ તેમના પરિવારમાં સૌપ્રથમ વાર **6 વર્ષનું** શાળાકીય શિક્ષણ પૂર્ણ કર્યું છે. જોકે, આ સિદ્ધિ વચ્ચે પણ લાખો પરિવારો આજે પણ ગરીબી અને પાયાની સુવિધાઓના અભાવ સામે ઝઝૂમી રહ્યા છે.
શિક્ષણમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ
Oxford University ના નવા અભ્યાસમાં ભારતના માનવ સંસાધન વિકાસ ક્ષેત્રે એક મોટું પરિવર્તન જોવા મળ્યું છે. રિપોર્ટ મુજબ, લગભગ 2.8 કરોડ બાળકો એવા છે જેઓ તેમના પરિવારમાં ઓછામાં ઓછું 6 વર્ષનું ઔપચારિક શિક્ષણ પૂર્ણ કરનારા પ્રથમ સભ્ય બન્યા છે. આ આંકડો એવા લાખો પરિવારો માટે આશાનું કિરણ છે, જે અત્યાર સુધી શિક્ષણથી સંપૂર્ણ વંચિત હતા.
વિકાસમાં અવરોધ શું છે?
શિક્ષણના આ આંકડા પ્રોત્સાહક છે, પરંતુ રિપોર્ટ એક કડવું સત્ય પણ સામે લાવે છે. શિક્ષણ મેળવ્યા છતાં, આ બાળકોના પરિવારો હજુ પણ 'મલ્ટિ-ડાયમેન્શનલ પોવર્ટી' (Multidimensional Poverty) માં જીવી રહ્યા છે. એટલે કે, ઘરમાં ભણતર તો આવ્યું પણ સ્વચ્છ પાણી, પૂરતી વીજળી અને સારી હેલ્થકેર સુવિધાઓ હજુ પણ નસીબ નથી. સંશોધકોનું માનવું છે કે માત્ર શિક્ષણથી જ સુખાકારી માપી શકાય નહીં, જ્યાં સુધી પાયાની સુવિધાઓ અધૂરી હોય.
સોશિયલ પોલિસીમાં ફેરફારની જરૂર
અભ્યાસમાં સામે આવ્યું છે કે હાલની સરકારી કલ્યાણકારી યોજનાઓ ઘણીવાર નિષ્ફળ જાય છે કારણ કે તે આખા પરિવારને એક ગણીને બનાવવામાં આવે છે. ઘણીવાર એક બાળક શાળાએ જાય છે પણ તેના ભાઈ-બહેન વંચિત રહે છે, અથવા કુટુંબના એક સભ્યને પૂરતું પોષણ મળે છે જ્યારે બીજાને કુપોષણ નડે છે. આ અસમાનતા દૂર કરવા માટે નીતિઓને વધુ સચોટ અને વ્યક્તિગત બનાવવી પડશે.
ગ્લોબલ લેવલે ભારતની સ્થિતિ
ક્ષેત્રીય મોરચે, ભારત, ભૂટાન અને બાંગ્લાદેશમાં છોકરાઓની સરખામણીએ છોકરીઓ વધુ પ્રમાણમાં 'ફર્સ્ટ-જનરેશન લર્નર્સ' બની રહી છે, જે ખૂબ જ સકારાત્મક સંકેત છે. જ્યારે અફઘાનિસ્તાન અને પાકિસ્તાન જેવા દેશોમાં જેન્ડર-આધારિત અવરોધો વધુ છે. રિપોર્ટ અંતમાં એવી સલાહ આપે છે કે માત્ર શિક્ષણ નહીં, પરંતુ શિક્ષણની સાથે પોષણ અને આરોગ્ય સેવાઓનો સમન્વય સાધવો જ લાંબા ગાળાના આર્થિક વિકાસની ચાવી છે.