ભારતની માંગ: યુએસ માર્કેટમાં 'પ્રેફરન્શિયલ એક્સેસ'
ભારતના કેન્દ્રીય વાણિજ્ય મંત્રી, શ્રી પિયુષ ગોયલે, અમેરિકા સાથેની આગામી વેપાર મંત્રણામાં દેશની મજબૂત સ્થિતિ પર ભાર મૂક્યો છે. તેમની મુખ્ય માંગ 'પ્રેફરન્શિયલ માર્કેટ એક્સેસ' (Preferential Market Access) ની છે. આનો અર્થ એ છે કે ભારત યુએસ માર્કેટમાં તેના માલસામાન અને સેવાઓ માટે ઓછી ટેરિફ (Tariffs), વધુ અનુકૂળ ક્વોટા (Quotas) અથવા સરળ નિયમનકારી પ્રક્રિયાઓની અપેક્ષા રાખી રહ્યું છે. વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં આવી રહેલા ફેરફારો અને વિશ્વસનીય મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ તરીકે ભારતના વધતા કદને કારણે, આ માંગ તેની વાટાઘાટોની સ્થિતિને વધુ મજબૂત બનાવે છે. આ શરતો મેળવવાથી ટેક્સટાઇલ (Textiles), ઓટોમોટિવ કમ્પોનન્ટ્સ (Automotive Components) અને કૃષિ (Agriculture) જેવા મુખ્ય ભારતીય ક્ષેત્રોની નિકાસમાં નોંધપાત્ર વધારો થઈ શકે છે.
યુએસ ટેરિફમાં ફેરફાર અને નવો કામચલાઉ કરાર
અગાઉ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે રશિયન તેલની ભારતીય ખરીદી અને વેપાર અસંતુલન જેવા મુદ્દાઓને લઈને ભારતીય ઉત્પાદનો પર ઊંચી ટેરિફ લાદી હતી. આ ટેરિફ એપ્રિલ 2025 થી લાગુ થઈ હતી અને ઓગસ્ટ 2025 ના અંત સુધીમાં 50% સુધી પહોંચી ગઈ હતી. આનાથી ખાસ કરીને ટેક્સટાઇલ અને ઓટો કમ્પોનન્ટ જેવા ક્ષેત્રોને નુકસાન થવાનો ભય હતો, જોકે ફાર્માસ્યુટિકલ્સ (Pharmaceuticals) અને ઉર્જા જેવા નિર્ણાયક ક્ષેત્રોને અસર થઈ ન હતી. જોકે, ફેબ્રુઆરી 2026 માં જાહેર થયેલો એક નવો કામચલાઉ વેપાર કરાર (Interim Trade Agreement) પરિસ્થિતિને નોંધપાત્ર રીતે બદલી નાખે છે. આ નવા કરાર હેઠળ, ભારતીય ચીજવસ્તુઓ પર યુએસ દ્વારા લાદવામાં આવેલી 50% ની સર્વોચ્ચ ટેરિફ ઘટાડીને 18% કરવામાં આવી છે. આ ઘટાડો રશિયન તેલની આયાત ઘટાડવાની ભારતની પ્રતિબદ્ધતા સાથે જોડાયેલો છે. બદલામાં, ભારત પણ યુએસના ઔદ્યોગિક અને કૃષિ ઉત્પાદનો પર તેની ટેરિફ ઘટાડશે, પરંતુ ડેરી (Dairy) જેવા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોને સુરક્ષિત રાખશે. આ કરાર નોન-ટેરિફ અવરોધો (Non-Tariff Barriers) અને ડિજિટલ વેપાર (Digital Trade) જેવા મુદ્દાઓને પણ આવરી લે છે.
પડકારો અને વેપાર અવરોધો
આ નવા કરારથી આશાવાદ છતાં, ખરા અર્થમાં પ્રેફરન્શિયલ માર્કેટ એક્સેસ પ્રાપ્ત કરવું સરળ નથી. હાલનો કરાર કામચલાઉ સ્વરૂપનો છે, અને વ્યાપક દ્વિપક્ષીય વેપાર કરાર (Bilateral Trade Agreement - BTA) અંગેની વાટાઘાટો હજુ પણ ચાલુ છે. યુએસનો વેપાર પ્રત્યેનો વ્યવહારિક અભિગમ ઘણીવાર અનિશ્ચિતતા ઊભી કરે છે. રશિયન તેલ અંગેની ભારતની પ્રતિબદ્ધતાના અમલીકરણમાં પણ ભિન્નતાઓ હોઈ શકે છે, કારણ કે ભારતીય અધિકારીઓ આ ઘટાડા માટે સમયગાળાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે. યુએસ સતત ભારતમાં રહેલા વેપાર અવરોધો, જેમ કે ઊંચી આયાત ડ્યુટી (Import Duties), નોન-ટેરિફ સમસ્યાઓ અને નિયમનકારી સુસંગતતાના પ્રશ્નો, પર ભાર મૂકે છે, જે ભારતીય નિકાસકારો માટે મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. સરકારી ખરીદી નીતિઓ અને સેવા ક્ષેત્ર પરના પ્રતિબંધો પણ યુએસ વ્યવસાયો માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા કૃષિ ઉત્પાદનોના મતભેદો અને ભારતના ખેડૂતો માટેની સુરક્ષા નીતિઓ પણ ભવિષ્યમાં ઘર્ષણનું કારણ બની શકે છે. 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને $500 બિલિયન સુધી બમણો કરવાનો મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંક, ભારતમાં ઊંડાણપૂર્વકના માળખાકીય સુધારા વિના પડકારજનક લાગે છે.
આર્થિક અંદાજ અને ભવિષ્ય
વિશ્લેષકોને અપેક્ષા છે કે ટેરિફમાં ઘટાડો અને કામચલાઉ વેપાર કરારના માળખાને કારણે 2026 માં ભારતના GDP વૃદ્ધિ (GDP Growth) માં નજીવો વધારો જોવા મળી શકે છે. Goldman Sachs Research એ તાજેતરમાં 2026 માટે ભારતના GDP વૃદ્ધિના અંદાજને 6.9% સુધી વધાર્યો છે, જેનું મુખ્ય કારણ વેપાર સંબંધિત અનિશ્ચિતતામાં ઘટાડો અને વધુ અનુકૂળ નાણાકીય પરિસ્થિતિઓને ગણાવવામાં આવી છે. આ કરારથી ભારતીય માલસામાનની યુએસ માર્કેટમાં નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા વધવાની શક્યતા છે, જે ઉત્પાદન ક્ષેત્રે રોજગારી અને ક્ષમતા વિસ્તરણ પર સકારાત્મક અસર કરી શકે છે. આર્થિક લાભોની લાંબા ગાળાની દિશા વ્યાપક BTA અંગેની ભાવિ વાટાઘાટો પર નિર્ભર રહેશે.