ભારત સરકારે હવે ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે ફંડિંગના નિયમો બદલવાની કવાયત શરૂ કરી છે. સોફ્ટવેરની જેમ ટૂંકા ગાળાના મેટ્રિક્સને બદલે હવે ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ જેવા હાઈ-રિસ્ક પ્રોજેક્ટ્સની વાસ્તવિક ક્ષમતાને આધારે ફંડ આપવામાં આવશે.
ભારત સરકાર હવે ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સના મૂલ્યાંકન માટે નવી પોલિસી પર કામ કરી રહી છે. સામાન્ય સોફ્ટવેર કંપનીઓ કે ઈ-કોમર્સ સ્ટાર્ટઅપ્સને જે રીતે ક્વોર્ટરલી ગ્રોથ કે રેવન્યુથી માપવામાં આવે છે, તે રીત સેમિકન્ડક્ટર, ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ કે બાયોટેક જેવી કંપનીઓ માટે યોગ્ય નથી. આ કંપનીઓને પ્રોડક્ટ તૈયાર કરવામાં વર્ષો લાગે છે, તેથી તેમને હવે 'પેશન્ટ કેપિટલ'ની જરૂર છે.
સરકારનો મોટો પ્લાન અને રોકાણ
સરકારે આ ગેપને ભરવા માટે ₹1 લાખ કરોડની 'રિસર્ચ, ડેવલપમેન્ટ એન્ડ ઇનોવેશન' સ્કીમ શરૂ કરી છે, જે 6 વર્ષ સુધીના લાંબા ગાળાના પ્રોજેક્ટ્સને સપોર્ટ કરશે. આ ઉપરાંત, ટેકનોલોજી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ દ્વારા 15 વર્ષની મુદત સુધીની કોલેટરલ-ફ્રી લોન આપવાની શરૂઆત કરવામાં આવી છે.
પારદર્શિતા પર વધુ ભાર
'સ્ટાર્ટઅપ ઇન્ડિયા ફંડ ઓફ ફંડ્સ 2.0' જેવી પહેલો હેઠળ વધુ ભંડોળ આવતા, હવે રોકાણની પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અનિવાર્ય બની છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે મોટા ફંડિંગમાં 'ક્રૉનીઇઝમ' (પક્ષપાત)નું જોખમ વધી જાય છે. આને રોકવા માટે હવે નવા નિયમો આવી રહ્યા છે:
- કોન્ફ્લિક્ટ ઓફ ઇન્ટરેસ્ટ: મૂલ્યાંકન કરનારાઓએ અગાઉના તમામ કનેક્શન્સ, બોર્ડ પોઝિશન્સ અને એડવાઇઝરી રોલ્સ જાહેર કરવા પડશે.
- પેનલ રોટેશન: ફંડિંગ નિર્ણયો લેતી પેનલમાં વારંવાર ફેરબદલ કરવામાં આવશે જેથી કોઈ એક જૂથનું વર્ચસ્વ ન રહે.
- ટેકનિકલ અને કોમર્શિયલ અલગ: હવે વૈજ્ઞાનિકો ટેકનિકલ ક્ષમતા તપાસશે અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્રોફેશનલ્સ બિઝનેસ વાયબિલિટી નક્કી કરશે.
સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે કોઈ પણ સ્ટાર્ટઅપ નિષ્ફળ જાય તો તે ટેકનિકલ પડકારોને કારણે હોવું જોઈએ, ન કે ખોટી ફંડિંગ પ્રક્રિયા કે ગવર્નન્સની ભૂલોને કારણે.