ભારતમાં 2026 સુધીમાં ઇન્સ્ટોલ કરેલી રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષમતા 162.15 GW સુધી પહોંચી ગઈ છે, જે છેલ્લા દાયકામાં નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે. જોકે, એલ નીનો (El Niño) ને કારણે ચોમાસાનો વરસાદ લાંબા ગાળાની સરેરાશ કરતાં 21% ઓછો રહ્યો છે, જેના કારણે કૃષિ ક્ષેત્ર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે.
Detailed Coverage
રિન્યુએબલ એનર્જીમાં ભારતનો વિકાસ
ભારતે પોતાની રિન્યુએબલ એનર્જી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે. 30 જૂન, 2026 સુધીમાં કુલ ઇન્સ્ટોલ કરેલી ક્ષમતા 162.15 ગીગા વોટ (GW) સુધી પહોંચી ગઈ છે. આ આંકડો 2013-14 માં નોંધાયેલા 2.82 GW ની સરખામણીમાં અનેક ગણો વધારે છે, જે સ્વચ્છ ઊર્જા સ્ત્રોતો તરફ સતત નીતિગત બદલાવ દર્શાવે છે. ઇન્ટરનેશનલ રિન્યુએબલ એનર્જી એજન્સી (IRENA) ના આંકડા મુજબ, આ વિકાસે ભારતરને કુલ ઇન્સ્ટોલ કરેલી સોલાર ક્ષમતામાં વિશ્વમાં ત્રીજા સ્થાને પહોંચાડ્યું છે.
ચોમાસું અને કૃષિ ક્ષેત્ર પર દબાણ
રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્ર મજબૂત વિકાસ દર્શાવી રહ્યું છે, ત્યારે કૃષિ ક્ષેત્ર હવામાનની અસ્થિરતાના દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે. 14 જુલાઈ, 2026 સુધીમાં, દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની મોસમ દરમિયાન થયેલો કુલ વરસાદ લાંબા ગાળાની સરેરાશ કરતાં 21% ઓછો નોંધાયો છે. સરકારે આ વરસાદની ખાધ માટે આંશિક રીતે એલ નીનો (El Niño) પરિસ્થિતિઓને જવાબદાર ઠેરવી છે, જે સામાન્ય રીતે વરસાદની પેટર્નને વિક્ષેપિત કરે છે. આ જોખમોનું સંચાલન કરવા માટે, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલય 130 ફિલ્ડ યુનિટ્સ અને 'મા موسم' તથા 'મેઘદૂત' જેવી ડિજિટલ એપ્લિકેશનો દ્વારા ખેડૂતોને હવામાન-આધારિત કૃષિ સલાહ આપવાનું ચાલુ રાખે છે.
આબોહવા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંદર્ભ
વિદર્ભ, દક્ષિણ ઉત્તર પ્રદેશ અને ઉત્તર મધ્ય પ્રદેશ સહિતના વિસ્તારોમાં સ્થાનિક તાપમાન વારંવાર 45 ડિગ્રી સેલ્સિયસ થી વધુ હોવા છતાં, ઇન્ડિયા મેટિરોલોજિકલ ડિપાર્ટમેન્ટ (IMD) એ અહેવાલ આપ્યો છે કે 2026 માં દેશમાં ઐતિહાસિક વલણોની તુલનામાં અસાધારણ રીતે ગંભીર હીટવેવ્સનો અનુભવ થયો નથી. આ ઉચ્ચ તાપમાન ઉનાળાના ટોચના મહિનાઓ માટે અપેક્ષિત શ્રેણીમાં જ રહે છે. થર્મલ મોનિટરિંગ ઉપરાંત, સરકાર ભૂકંપ પ્રવૃત્તિઓ પર પણ નજર રાખી રહી છે, જેમાં જૂન 2026 માં હિમાચલ પ્રદેશના કાંગડા-ચંબા પ્રદેશમાં થયેલી 16 ભૂકંપની ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે.
રોકાણકારો અને હિતધારકો માટે, મુખ્ય નિરીક્ષણ બિંદુ એ છે કે સામાન્ય કરતાં ઓછો ચોમાસુ વરસાદ કૃષિ ઉત્પાદન અને ગ્રામીણ વપરાશની પેટર્નને કેવી રીતે અસર કરે છે. પ્રારંભિક મોસમી વરસાદના અનુમાનને લાંબા ગાળાની સરેરાશના 90% સુધી સુધારેલ હોવાથી, આ ક્ષેત્ર સંભવિત અસ્થિરતાનો સામનો કરી રહ્યું છે. હવે ધ્યાન એ વાત પર રહેશે કે આ ભેજનું સ્તર પાકના ઉત્પાદનને અને આગામી ત્રિમાસિક ગાળામાં કૃષિ ઇનપુટ્સની માંગને કેવી રીતે અસર કરે છે.