2026 ના ગ્લોબલ ઇનોવેશન ઇન્ડેક્સમાં ભારતે પોતાનું **38મું** સ્થાન જાળવી રાખ્યું છે. લોઅર-મિડલ ઇન્કમ દેશોમાં ભારત ટોપ પર છે, પરંતુ રિસર્ચ અને ડેવલપમેન્ટ (R&D) પાછળનો ઓછો ખર્ચ લાંબા ગાળાની સ્પર્ધાત્મકતા માટે જોખમ બની શકે છે.
વર્લ્ડ ઇન્ટેલેક્ટ્યુઅલ પ્રોપર્ટી ઓર્ગેનાઇઝેશન (WIPO) દ્વારા જાહેર કરાયેલા 2026 ગ્લોબલ ઇનોવેશન ઇન્ડેક્સ (GII) માં ભારત સતત 16મા વર્ષે 'ઇનોવેશન ઓવરપરફોર્મર' તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. તેનો અર્થ એ કે ભારત તેના આર્થિક વિકાસના સ્તર કરતા ઘણું સારું ઇનોવેશન આઉટપુટ આપી રહ્યું છે.\n\n### ઇનોવેશન આઉટપુટમાં ભારતની દાદાગીરી\n\nભારત 'ઇનોવેશન આઉટપુટ'માં વૈશ્વિક સ્તરે 25મા ક્રમે છે. આ તેજી પાછળનું મુખ્ય કારણ ICT સર્વિસ એક્સપોર્ટ છે, જેમાં ભારત દુનિયામાં નંબર 1 છે. આ ઉપરાંત, લેટ-સ્ટેજ વેન્ચર કેપિટલ વોલ્યુમમાં ભારત ચોથા સ્થાને છે. જોકે, 'ઇનોવેશન ઇનપુટ્સ'માં ભારત 49મા સ્થાને છે, જે દર્શાવે છે કે આપણે મર્યાદિત સંસાધનોમાં સફળતા મેળવી રહ્યા છીએ, પરંતુ ઇકોસિસ્ટમનો પાયો હજુ નબળો છે.\n\n### લાંબા ગાળાના પડકારો\n\nરિપોર્ટ અનુસાર, બિઝનેસ સોફિસ્ટિકેશન અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા મામલામાં ભારત અનુક્રમે 63મા અને 62મા ક્રમે છે. સૌથી મોટી ચિંતા R&D પાછળનો ખર્ચ છે, જે આપણા GDP ના માત્ર 0.6% છે. અન્ય અગ્રણી દેશોની સરખામણીએ આ ખૂબ જ ઓછું છે. ઉપરાંત, પ્રતિ મિલિયન વ્યક્તિએ રિસર્ચર્સની સંખ્યા પણ મર્યાદિત છે.\n\n### રોકાણકારોએ શું જોવું?\n\nભારતનો વિકાસ અત્યારે માત્ર સોફ્ટવેર અને બેંગલુરુ, દિલ્હી, મુંબઈ જેવા શહેરો પર નિર્ભર છે. જો ભારતને આગામી સ્તરે પહોંચવું હોય, તો મેન્યુફેક્ચરિંગ અને એગ્રીકલ્ચર જેવા સેક્ટરમાં ટેકનોલોજીનો વ્યાપ વધારવો પડશે. આગામી સમયમાં સરકાર અને ખાનગી ક્ષેત્ર દ્વારા R&D માં કેટલો ખર્ચ થાય છે, તે આર્થિક ગતિ નક્કી કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.