BRICS દેશો વચ્ચે વેપાર સરળ બનાવવા માટે ભારત હવે Central Bank Digital Currencies (CBDCs) ના ઉપયોગ પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. નવી દિલ્હીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે કોઈ 'Anti-Dollar' નેટવર્ક બનાવવાના પક્ષમાં નથી.
વેપાર માટે ભારતનો ડિજિટલ પ્લાન
આગામી BRICS સમિટમાં ભારત સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી (CBDCs) ના ઉપયોગ દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને વેગ આપવા માટે એજન્ડા સેટ કરી રહ્યું છે. ભારતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કોઈ નવી વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થા ઉભી કરવાનો નથી, પરંતુ તમામ સભ્ય દેશોની વર્તમાન ડિજિટલ કરન્સીઓને એકબીજા સાથે જોડીને વેપારને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવાનો છે. આનાથી સ્થાનિક કરન્સીમાં વેપાર શક્ય બનશે અને ડોલર જેવી થર્ડ-પાર્ટી કરન્સી પર નિર્ભરતા ઘટશે.
RBI નું 'Interoperability' મોડલ
Reserve Bank of India (RBI) એ આ પ્રસ્તાવમાં 'ઇન્ટરઓપરેબિલિટી' (Interoperability) પર ભાર મૂક્યો છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે વિવિધ દેશોની ડિજિટલ કરન્સી સિસ્ટમ એકબીજા સાથે સરળતાથી કામ કરી શકે. જેમ UPI એ ભારત માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થયું છે, તેમ આ ટેકનિકલ જોડાણ દ્વારા બિઝનેસ વ્યવહારો ઝડપી અને સસ્તા બનશે.
શું ભારત ડોલર વિરોધી બ્લોક બનાવશે?
નવી દિલ્હીએ પોતાની સ્થિતિ એકદમ સ્પષ્ટ રાખી છે. ભારત કોઈપણ એવા નેટવર્કનો ભાગ બનવા માંગતું નથી જેનો મુખ્ય હેતુ SWIFT જેવી પશ્ચિમી નાણાકીય સિસ્ટમોને બાયપાસ કરવાનો કે ડોલરને નુકસાન પહોંચાડવાનો હોય. ભારતનો ઈરાદો ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ વધારવાને બદલે માત્ર આર્થિક સુગમતા લાવવાનો છે.
પડકારો અને ભવિષ્ય
જોકે આ પ્રસ્તાવ આકર્ષક છે, પરંતુ તેમાં ટેકનિકલ પડકારો પણ ઘણા છે. વિવિધ દેશોની સિસ્ટમ જોડવા માટે સાયબર સિક્યોરિટી અને ડેટા સુરક્ષા અત્યંત મહત્વની છે. 12 અને 13 સપ્ટેમ્બરના રોજ નવી દિલ્હીમાં યોજાનારી BRICS સમિટમાં આ મુદ્દા પર ચર્ચા થશે. માર્કેટ નિષ્ણાતો આ મીટિંગ પર નજર રાખી રહ્યા છે, કારણ કે આ કરાર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારતીય રૂપિયાના ઉપયોગને લાંબા ગાળાની અસર કરી શકે છે.