લદ્દાખના ઉપ્શીમાં ભારતે નદીના પથ્થરોનો ઉપયોગ કરીને પ્રથમ ઇકો-ફ્રેન્ડલી ડેમ બનાવવામાં સફળતા મેળવી છે. હવે સિંચાઈ વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવા માટે સરકારે વધુ ૩૬ ડેમ બનાવવા માટે **₹56 કરોડ**નો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, જે મંજૂરી માટે કેન્દ્રના જલ શક્તિ મંત્રાલય પાસે છે.
સફળ પાયલોટ પ્રોજેક્ટની ઝલક
લદ્દાખના ઉપ્શીમાં સિંધુ નદી (Indus River) પર બનેલો આ રૉક-ફિલ ચેક ડેમ એન્જિનિયરિંગનો એક અદભૂત નમૂનો છે. કોંક્રીટના બદલે નદીના પથ્થરોનો ઉપયોગ કરીને બનેલા આ સ્ટ્રક્ચરે જળસ્તરને લગભગ ૧૦ ફૂટ સુધી વધારી દીધું છે. આનાથી ઈગૂ-ફેય સિંચાઈ કેનાલમાં પાણીનું સ્તર સુધર્યું છે અને ખેડૂતોને વાવણીના સમયે પૂરતું પાણી મળી રહ્યું છે.
શું છે આગળનો પ્લાન? (Expansion Plan)
'સિંધુ જલ સમૃદ્ધિ અભિયાન' હેઠળ લદ્દાખ વહીવટીતંત્રે કુલ ૩૬ નવા ડેમ બનાવવાની દરખાસ્ત કરી છે. આમાં ૭ ડેમ લેહમાં અને ૨૯ ડેમ કારગિલ જિલ્લામાં બનશે. આ આખા પ્રોજેક્ટ પાછળ અંદાજે ₹56 કરોડનો ખર્ચ થશે. આ માટે હાલમાં કેન્દ્રના 'પ્રધાનમંત્રી કૃષિ સિંચાઈ યોજના' હેઠળ નાણાકીય મંજૂરીની રાહ જોવાઈ રહી છે.
વ્યૂહાત્મક અને ટેકનિકલ પડકારો
આ પ્રોજેક્ટ માત્ર ખેતી માટે જ નહીં, પરંતુ ભારતની જળ વ્યવસ્થાપન વ્યૂહરચના અને 'Indus Waters Treaty' માટે પણ અત્યંત મહત્વનો છે. જોકે, ઊંચાઈવાળા પહાડી વિસ્તારોમાં કુદરતી આફતો અને નદીના પ્રવાહ સામે આ સ્ટ્રક્ચરની ટકાઉપણું જાળવી રાખવી એ એક મોટો ટેકનિકલ પડકાર છે. આ ઉપરાંત, ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) સંવેદનશીલતાને કારણે પણ આ પ્રોજેક્ટ પર તમામની નજર છે.