ભારત સરકાર ઘરેલું AI ટેક્નોલોજીને વેગ આપવા અને વિદેશી નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે **$25 બિલિયન**નું જંગી રોકાણ કરવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ પગલાં સામે ગ્લોબલ માર્કેટમાં 'સર્ક્યુલર ફાઈનાન્સિંગ'ના જોખમોની ચર્ચાઓ પણ તેજ બની છે.
ભારત સરકાર દેશમાં આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ક્ષમતાઓને ઝડપી બનાવવા માટે $25 બિલિયનનું ભંડોળ તૈયાર કરી રહી છે. આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ટેક્નોલોજીકલ સ્વતંત્રતા હાંસલ કરવાનો અને સ્થાનિક ઇનોવેશન માટે મજબૂત પાયો નાખવાનો છે. છેલ્લા એક દાયકામાં ભારતે આ સેક્ટરમાં $11.6 બિલિયનનું રોકાણ કર્યું હતું, જેની સરખામણીએ આ નવું પ્લાનિંગ સરકારી ફંડિંગમાં મોટો ઉછાળો દર્શાવે છે. જોકે, ગ્લોબલ લેવલે જોઈએ તો અમેરિકાએ માત્ર FY25માં AI પાછળ $1.162 ટ્રિલિયનનો ખર્ચ કર્યો છે, જે વૈશ્વિક રોકાણના અંતરને સ્પષ્ટ કરે છે.\n\n### 'સર્ક્યુલર ફાઈનાન્સિંગ'નું વૈશ્વિક જોખમ\n\nજેમ જેમ ભારત આ દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે, તેમ ગ્લોબલ અર્થશાસ્ત્રીઓ 'સર્ક્યુલર ફાઈનાન્સિંગ' (Circular Financing) અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. આ પ્રક્રિયામાં મોટી ટેક કંપનીઓ AI સ્ટાર્ટઅપ્સમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કરે છે અને એ જ સ્ટાર્ટઅપ્સ તે નાણાંનો ઉપયોગ તે જ કંપનીઓની ક્લાઉડ સેવાઓ ખરીદવા માટે કરે છે. આ એક 'લૂપ' જેવું છે, જે આવકનો ખોટો ભ્રમ ઉભો કરે છે. રોકાણકારો માટે આ એક રેડ ફ્લેગ છે, કારણ કે જો આ કંપનીઓ વાસ્તવિક ગ્રાહકો પાસેથી આવક ન મેળવી શકે, તો માર્કેટમાં મોટું કરેક્શન આવી શકે છે.\n\n### રોકાણકારોએ શું ધ્યાન રાખવું?\n\nભારતીય રોકાણકારો માટે આ $25 બિલિયનનું રોકાણ તક અને જોખમ બંને લઈને આવ્યું છે. સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે ખાનગી ક્ષેત્રની જેમ માત્ર સટ્ટાકીય રોકાણ કરવાને બદલે શેરિંગ કમ્પ્યુટિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, શૈક્ષણિક સંશોધન અને વર્કફોર્સ ડેવલપમેન્ટ જેવા પાયાના સ્તંભો પર ધ્યાન આપશે.\n\nમાર્કેટ માટે જોવા જેવી બાબત એ રહેશે કે સરકાર આ ફંડિંગનું માળખું કેવી રીતે તૈયાર કરે છે. જો મૂડીનું વિતરણ ઓડિટેડ ટેકનિકલ અને કોમર્શિયલ લક્ષ્યોના આધારે થશે, તો તે ટકાઉ વિકાસ તરફ દોરી શકે છે. પરંતુ જો કડક દેખરેખ વિના ફંડ આપવામાં આવશે, તો તે બિનકાર્યક્ષમતા અને દેવાનો બોજ વધારી શકે છે. રોકાણકારોએ એ જોવું જોઈએ કે સરકાર દ્વારા સમર્થિત કંપનીઓ પાસે સરકારી ગ્રાન્ટ સિવાય પણ અન્ય કોઈ આવકના સ્ત્રોત છે કે નહીં, જે તેમના લાંબાગાળાના મૂલ્યને નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થશે.