ભારત બોન્ડ ઇન્ડેક્સમાં પ્રવેશ મુલતવી રાખશે: રણનીતિક સુધારા પર ભાર, હજારો કરોડનું રોકાણ અટવાયું

બ્લૂમબર્ગ દ્વારા જણાવવામાં આવ્યું છે કે ઓપરેશનલ અને માર્કેટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સંબંધિત કેટલીક સમસ્યાઓ, જેમ કે સંપૂર્ણ ઓટોમેટેડ ટ્રેડિંગનો અભાવ, સેટલમેન્ટ અને ફંડ રિપેટ્રિએશન (Fund Repatriation) માં લાંબો સમય લાગવો, પોસ્ટ-ટ્રેડ ટેક્સ (Post-Trade Tax) ની જટિલતા અને ફંડ રજીસ્ટ્રેશનમાં વિલંબ જેવી બાબતોને કારણે આ નિર્ણય લેવાયો છે.

સરકારી અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ઇનકાર નથી, પરંતુ એક મુલતવી રાખવાનો નિર્ણય છે. Bloomberg સાથે ચર્ચાઓ ચાલુ છે અને મિડ-2026 સુધીમાં આ અંગે વધુ માહિતી અપેક્ષિત છે. ભારત સરકાર ઇન્ડેક્સમાં સામેલ થવા માટે ઉતાવળીયા ઉદારીકરણને બદલે સ્થિર અને ટકાઉ સુધારા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માંગે છે, જે સ્થાનિક બજારની સ્થિરતાને પણ પ્રાધાન્ય આપશે.

આ નિર્ણયથી તાત્કાલિક ધોરણે આશરે $20 થી $25 બિલિયન જેટલા વિદેશી મૂડી પ્રવાહ (Foreign Capital Inflow) માં વિલંબ થઈ શકે છે. આ સંભવિત રોકાણ ભારતીય દેવાના બજાર માટે ખૂબ મહત્વનું હતું. આ સમાચારની અસર રૂપે, ભારતના 10-વર્ષના સરકારી બોન્ડ યીલ્ડ (Government Bond Yield) માં લગભગ 5 બેસિસ પોઈન્ટ્સ (Basis Points) નો નજીવો વધારો જોવા મળ્યો છે, જે 6.898% ની આસપાસ પહોંચ્યો છે. તે જ સમયે, ભારતીય રૂપિયા (Indian Rupee) માં પણ નરમાઈ જોવા મળી અને USD/INR એક્સચેન્જ રેટ 92.7420 પર પહોંચ્યો.

જૂન 2024 સુધીમાં, ભારતીય બોન્ડ માર્કેટનું મૂલ્ય આશરે $2.84 ટ્રિલિયન હતું, જેમાં સરકારી બોન્ડનો મોટો હિસ્સો છે. જોકે, ભારત J.P. Morgan ના ગવર્મેન્ટ બોન્ડ ઇન્ડેક્સ-ઇમર્જિંગ માર્કેટ્સ (GBI-EM) અને બ્લૂમબર્ગના ઇમર્જિંગ માર્કેટ લોકલ કરન્સી ઇન્ડેક્સ (Emerging Market Local Currency Index) માં સામેલ થઈ ચૂક્યું છે, પરંતુ ગ્લોબલ એગ્રીગેટ ઇન્ડેક્સ (Global Aggregate Index) માં સમાવેશ એ બજારની ઉચ્ચ સ્તરની તૈયારી દર્શાવે છે.

ભારત પાસે ફિચ (Fitch) દ્વારા BBB- અને મૂડીઝ (Moody's) દ્વારા Baa3 રેટિંગ છે, જે ઇન્વેસ્ટમેન્ટ-ગ્રેડ (Investment-Grade) દર્શાવે છે. જોકે, FY26 માટે રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) GDP ના 7.3% રહેવાનો અંદાજ છે, જે BBB મીડિયન 3.5% થી ઘણો વધારે છે. સરકારી દેવું પણ GDP ના 80.9% પર છે.

રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (Reserve Bank of India) દ્વારા તાજેતરમાં લેવાયેલા પગલાં, જેમ કે વોલન્ટરી રિટન્શન રૂટ (VRR) ને કુલ રોકાણ મર્યાદામાં મર્જ કરવું અને FPI ડેટ લિમિટ (FPI Debt Limits) વધારવી, એ વિદેશી મૂડીના સંચાલન અને નિયમન માટે છે. આ ધીમી ગતિએ સુધારા કરવાની વ્યૂહરચના, જે ભૂતકાળમાં પણ જોવા મળી છે, તે વૈશ્વિક બજાર સાથે એકીકરણને સ્થાનિક સ્થિરતા સાથે સંતુલિત કરશે. ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના અંતરને દૂર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, ભારત લાંબા ગાળાના લાભ માટે તૈયાર થઈ રહ્યું છે.