ભારત સરકાર વિદેશી રોકાણ (FDI) ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે મોટા પગલાં ભરી રહી છે. પ્રસ્તાવ છે કે હવે ₹5,000 કરોડને બદલે ₹15,000 કરોડ સુધીના FDI પ્રોજેક્ટને સીધી મંજૂરી મળી શકશે, જેથી મોટા પ્રોજેક્ટ્સના ક્લીયરન્સ ઝડપી બને.
CCEA ની મંજૂરીની મર્યાદા વધારવાનો પ્રસ્તાવ
કેન્દ્ર સરકાર ફોરેન ડાયરેક્ટ ઈન્વેસ્ટમેન્ટ (FDI) નીતિમાં મોટા ફેરફાર કરવાનું વિચારી રહી છે. હવે કેબિનેટ કમિટી ઓન ઈકોનોમિક અફેર્સ (CCEA) દ્વારા મંજૂરી મેળવવા માટેની FDI મર્યાદા ₹5,000 કરોડથી વધારીને ₹15,000 કરોડ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. આ મર્યાદા નવેમ્બર 2015 થી યથાવત હતી, અને તેના હેઠળ આવતા મોટા FDI પ્રપોઝલને સરકારની ઉચ્ચ સ્તરીય મંજૂરીની જરૂર પડે છે.
રોકાણની ગતિ પર અસર
જો આ ફેરફાર લાગુ થાય, તો વ્યક્તિગત મંત્રાલયો ₹15,000 કરોડ સુધીના FDI પ્રપોઝલને CCEA ની સીધી મંજૂરી વિના મંજૂર કરી શકશે. આનાથી ખાસ કરીને મોટા અને વધુ મૂડીરોકાણની જરૂરિયાતવાળા પ્રોજેક્ટ્સમાં મંજૂરી પ્રક્રિયાનો સમય ઘટશે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય રોકાણ પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવાનો અને દેશમાં મોટા વિદેશી મૂડીરોકાણને આકર્ષવાનો છે.
આ ઉપરાંત, ડાઉનસ્ટ્રીમ અથવા પરોક્ષ વિદેશી રોકાણોના નિયમોમાં પણ સુધારો કરવાની યોજના છે. પ્રસ્તાવ મુજબ, જો રોકાણ શૃંખલાના પ્રથમ તબક્કાને સરકારી મંજૂરી મળી ગઈ હોય, તો પછીના ડાઉનસ્ટ્રીમ રોકાણો માટે વારંવાર અલગ મંજૂરીની જરૂર નહીં પડે. આનાથી મલ્ટિનેશનલ કંપનીઓ માટે કોર્પોરેટ સ્ટ્રક્ચર સરળ બનશે અને પાલન ખર્ચમાં ઘટાડો થશે.
કયા ક્ષેત્રોમાં દેખરેખ ચાલુ રહેશે?
એ નોંધવું અગત્યનું છે કે આ મર્યાદા વધારાનો લાભ બધા ક્ષેત્રોને સરખો નહીં મળે. સંરક્ષણ, અમુક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ, અથવા જમીન સરહદ ધરાવતા દેશોમાંથી થતા રોકાણો જેવા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોમાં સરકારની દેખરેખ ચાલુ રહેશે. સરકાર 'ઓટોમેટિક રૂટ' (જેમાં પૂર્વ મંજૂરી જરૂરી નથી) અને 'ગવર્નમેન્ટ રૂટ' (જેમાં મંજૂરી જરૂરી છે) જેવી દ્વિ-સ્તરીય પ્રણાલી જાળવી રાખશે. આ પ્રસ્તાવ ખાસ કરીને 'ગવર્નમેન્ટ રૂટ' હેઠળ આવતા પ્રોજેક્ટ્સ માટે છે, જે હાલમાં કેબિનેટ સ્તરે અટવાઈ જાય છે.
આ દરખાસ્ત ભારતના રોકાણ વાતાવરણને સુધારવાના વ્યાપક પ્રયાસોનો એક ભાગ છે. સેક્રેટરીઓની એક સમિતિએ અગાઉ પણ આ સુધારાની ભલામણ કરી હતી, જેથી વર્તમાન આર્થિક પરિસ્થિતિ, ફુગાવા અને 2015 ની સરખામણીમાં આજના મોટા રોકાણ પ્રોજેક્ટ્સને પ્રતિબિંબિત કરી શકાય.
રોકાણકારોએ શું ધ્યાનમાં રાખવું?
જ્યારે આ દરખાસ્તનો હેતુ વ્યવસાય કરવાની સરળતા સુધારવાનો છે, ત્યારે નીતિનું અંતિમ સ્વરૂપ અને અમલીકરણ માર્ગદર્શિકાઓ મુખ્ય રહેશે. રોકાણકારો ભવિષ્યમાં કેબિનેટ આ દરખાસ્તને સત્તાવાર રીતે મંજૂરી આપે છે કે કેમ અને કયા ક્ષેત્રોને આ સુવ્યવસ્થિત પ્રક્રિયાનો લાભ મળશે, તેના પર નજર રાખી શકે છે. ઉત્પાદન, ઉર્જા અથવા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા મોટા FDI ની જરૂરિયાતવાળા ઉદ્યોગોને નિયમનકારી અવરોધોમાં ઘટાડો થવાથી કેટલો ફાયદો થશે, તે સ્પષ્ટ થશે.