નાણાકીય વર્ષ 2024-25 (FY25) દરમિયાન ભારતમાં નેટ ફોરેન ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (FDI) માં ભારે ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ચોખ્ખું FDI ઘટીને માત્ર $1 બિલિયન રહ્યું, જે અગાઉના વર્ષના $10.2 બિલિયન કરતાં ઘણું ઓછું છે. જોકે, કુલ FDI (Gross FDI) $94.84 બિલિયનના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું છે.
નેટ FDIમાં ઘટાડાના મુખ્ય કારણો
સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, નેટ FDIમાં આ ઘટાડો ભારતમાં રોકાણકારોનો રસ ઘટ્યો હોવાનો સંકેત નથી. તેના બદલે, આના બે મુખ્ય કારણો છે:
- ભારતીય કંપનીઓનું વિદેશમાં વધતું રોકાણ: ભારતીય કંપનીઓ હવે વધુને વધુ વિદેશમાં રોકાણ કરી રહી છે. તેઓ સ્ટ્રેટેજિક એક્વિઝિશન, નવા માર્કેટમાં પ્રવેશ અને ટેકનોલોજી મેળવવા માટે આઉટવર્ડ ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (ODI) કરી રહી છે.
- વિદેશી રોકાણકારોનું એક્ઝિટ: ઘણા વિદેશી રોકાણકારો જેઓએ વર્ષો પહેલા ભારતીય કંપનીઓમાં રોકાણ કર્યું હતું, હવે તેઓ પરિપક્વ થયેલી પોતાની હિસ્સેદારીનું વેચાણ કરીને ભંડોળ પાછું ખેંચી રહ્યા છે. આ સ્થાનિક રોકાણકારો દ્વારા માલિકી ટ્રાન્સફર થવાના કારણે નેટ FDI આંકડા પર અસર કરી છે.
ગ્રોસ FDIનો મજબૂત દેખાવ
જોકે નેટ FDI ઘટ્યું છે, પરંતુ દેશમાં આવતા કુલ મૂડી પ્રવાહ (Gross FDI) હજુ પણ મજબૂત છે. FY25 માં ગ્રોસ FDI ઇન્ફ્લોઝ $94.84 બિલિયન રહ્યા, જે પાછલા વર્ષના $80.62 બિલિયન કરતાં 17% નો વધારો દર્શાવે છે. આ દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક સ્તરે ભારત હજુ પણ મૂડી રોકાણ માટે એક મહત્વપૂર્ણ ડેસ્ટિનેશન છે.
નિકાસ ક્ષેત્રમાં પણ તેજી
આર્થિક મોરચે, ભારતનો નિકાસ ક્ષેત્ર પણ સારો દેખાવ કરી રહ્યો છે. સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (SEZ) માંથી થતી નિકાસ FY25 માં 11.8% વધીને ₹16.36 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી છે. ગુજરાત SEZ નિકાસમાં ₹4.05 લાખ કરોડ સાથે અગ્રેસર રહ્યું છે, ત્યારબાદ કર્ણાટક, મહારાષ્ટ્ર અને તમિલનાડુનો ક્રમ આવે છે. ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્રની નિકાસ પણ FY15 માં $15.43 બિલિયનથી વધીને FY25 માં $31.12 બિલિયન થઈ છે.
આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે, સરકાર SEZ ની કાર્યક્ષમતા સુધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે, જેનાથી રોકાણકારો પર નજર રહેશે કે શું આ ઉચ્ચ ગ્રોસ FDI સ્તર લાંબા ગાળે ઘરેલું માળખાકીય સુવિધાઓ અને ઔદ્યોગિક વિકાસમાં રૂપાંતરિત થાય છે કે નહીં.