Whalesbook
વૈશ્વિક બજારોમાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ, ખાસ કરીને મધ્ય પૂર્વમાં યુએસ-ઈઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચેના સંઘર્ષને કારણે, વૈશ્વિક નાણાકીય બજારોમાં અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે. આ પરિસ્થિતિની અસર ભારતીય શેરબજાર પર પણ જોવા મળી, જ્યાં 11 માર્ચ 2026 ના રોજ Nifty50 અને BSE Sensex ની શરૂઆત નજીકના સ્તરે થઈ.
આ સાવચેતીભર્યા વલણને વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) દ્વારા સતત વેચાણે વધુ વેગ આપ્યો હતો. 4 માર્ચ 2026 ના રોજ FIIs એ અંદાજે ₹8,700 કરોડ ની ચોખ્ખી વેચાણ નોંધાવી. જોકે, સ્થાનિક સંસ્થાકીય રોકાણકારો (DIIs) એ ₹12,000 કરોડ થી વધુની ચોખ્ખી ખરીદી કરીને મહત્વપૂર્ણ ટેકો પૂરો પાડ્યો. ફેબ્રુઆરી 2026 દરમિયાન પણ DIIs દ્વારા FII ના વેચાણને શોષવાની આ પેટર્ન જોવા મળી હતી, જેણે બજારમાં સંભવિત ઘટાડાને રોકવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.
11 માર્ચ 2026 ના રોજ, બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ બેરલ દીઠ $83.90-$87.32 ની આસપાસ રહ્યા. અગાઉના ઉછાળાએ ફુગાવાની ચિંતાઓ વધારી હતી, પરંતુ હવે ભાવ સ્થિર થઈ રહ્યા છે. સોનાના ભાવ $5,204.13 પ્રતિ ઔંસની આસપાસ ઊંચા રહ્યા, જે સલામત રોકાણની માંગ દર્શાવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્સી (IEA) દ્વારા રેકોર્ડ તેલ અનામત (oil reserve) રિલીઝ કરવાની દરખાસ્તથી ક્રૂડ બેન્ચમાર્કમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો.
વૈશ્વિક ચિંતાઓ છતાં, ભારતીય ઇક્વિટી માર્કેટ અન્ય ઉભરતા બજારોની સરખામણીમાં પ્રમાણમાં સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવી રહ્યું છે. FY26 માં ભારતની અર્થવ્યવસ્થા 7.6% ના દરે વૃદ્ધિ પામવાની ધારણા છે. માર્ચ 2026 ની શરૂઆત સુધીમાં, Nifty 50 નો પ્રાઈસ-ટુ-અર્નિંગ (P/E) રેશિયો 21.02 થી 21.60 ની વચ્ચે છે. આ સૂચવે છે કે બજાર MSCI Emerging Markets Index ની સરખામણીમાં તેના 10-વર્ષના સરેરાશ મુજબ વાજબી થી થોડું વધારે મૂલ્યાંકન (fairly valued to slightly overvalued) થયેલ છે.
ઐતિહાસિક રીતે, ભારતીય બજારો ભૌગોલિક રાજકીય આંચકા પછી ઘણીવાર પુનઃપ્રાપ્ત થાય છે, જેમાં Nifty માં સંઘર્ષ પછી ત્રણ થી છ મહિનામાં સરેરાશ સકારાત્મક વળતર જોવા મળ્યું છે. વર્તમાન મેક્રો પરિસ્થિતિ, જેમાં 1990 ના દાયકા કરતાં વધુ મજબૂત વિદેશી વિનિમય અનામત (forex reserves) નો સમાવેશ થાય છે, તે આ સ્થિતિસ્થાપકતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
ચોક્કસ ક્ષેત્રો નોંધપાત્ર મજબૂતી દર્શાવી રહ્યા છે. ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, સંરક્ષણ, જાહેર ક્ષેત્રના સાહસો (PSUs) અને ઓટોમોબાઈલ તથા ટેલિકોમ જેવા ઘરેલું વપરાશ (domestic consumption) સંબંધિત થીમ્સ સ્થિર રહ્યા છે. IT અને ફાર્મા ક્ષેત્રો, જે રક્ષણાત્મક (defensive) ગણાય છે, તેમાં નજીવો ઘટાડો થયો હતો પરંતુ તે પ્રમાણમાં સ્થિર રહ્યા.
વિશ્લેષકો ઘરેલું વૃદ્ધિ ડ્રાઇવર્સ અને પ્રોડક્શન-લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજનાઓ જેવી સરકારી પહેલથી લાભ મેળવી શકે તેવા ક્ષેત્રોમાં તકો જોઈ રહ્યા છે. આમાં રિન્યુએબલ એનર્જી, ફિનટેક અને એડવાન્સ્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગનો સમાવેશ થાય છે.
વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) દ્વારા સતત વેચાણ એક મુખ્ય જોખમ છે, જે વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓને કારણે વધી શકે છે. ભૌગોલિક રાજકીય વિક્ષેપોને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં સતત વધારો ભારતની આયાત-આધારિત અર્થવ્યવસ્થા માટે જોખમી છે, જેનાથી વર્તમાન ખાતાની ખાધ (current account deficit) વધી શકે છે અને રૂપિયો નબળો પડી શકે છે. વૈશ્વિક સ્તગ્નોફુગાવો (stagflation) પણ એક ચિંતાનો વિષય છે, જે ભારતીય નિકાસની માંગ ઘટાડી શકે છે અને કોર્પોરેટ નફાને અસર કરી શકે છે.
જ્યારે DII ના પ્રવાહ એક બફર પ્રદાન કરે છે, ત્યારે તેઓ હંમેશા આક્રમક FII આઉટફ્લોનો સામનો કરી શકશે નહીં, ખાસ કરીને જો વૈશ્વિક જોખમની ભાવના (risk aversion) વધુ તીવ્ર બને. Nifty નો P/E રેશિયો 21-21.60 ની નજીક છે, જે પ્રતિકૂળ આર્થિક વિકાસ સામે ભૂલ માટે ઓછી જગ્યા આપે છે. ભૂતકાળના ભૌગોલિક રાજકીય આંચકાઓમાં 18% સુધીના મોટા સુધારા જોવા મળ્યા હતા, અને જ્યારે ભારતના મેક્રો બફર્સ મજબૂત છે, ત્યારે વૈશ્વિક બજારની પરસ્પર નિર્ભરતાનો અર્થ એ છે કે ગંભીર આંતરરાષ્ટ્રીય મંદી પણ નોંધપાત્ર ઘરેલું અસ્થિરતા લાવી શકે છે.
બજાર સહભાગીઓ યુએસના આગામી આર્થિક સંકેતો પર નજર રાખી રહ્યા છે, જે ફેડરલ રિઝર્વની નીતિઓ વિશે સંકેત આપશે, જે વૈશ્વિક વ્યાજ દરો અને મૂડી પ્રવાહને અસર કરશે. IEA દ્વારા પ્રસ્તાવિત વ્યૂહાત્મક અનામત (strategic reserve) રિલીઝ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં અસ્થાયી રાહત આપી શકે છે, પરંતુ પુરવઠામાં સતત વિક્ષેપ એક નિર્ણાયક ચલ છે.
SEBI ચેરમેન તુહિન કાંત પાંડેએ રોકાણકારોને શાંત રહેવા અપીલ કરી, ભારતના ઘરેલું આર્થિક અને બજારના મજબૂત પાયા પર ભાર મૂક્યો. વિશ્લેષકો ભારતના મૂડી બજારો માટે ઘરેલું વપરાશ, કોર્પોરેટ કમાણીમાં સુધારો અને સરકારી નીતિઓના સમર્થનને મુખ્ય ચાલક બળો તરીકે દર્શાવે છે. IT, ડિજિટલ સેવાઓ, રિન્યુએબલ એનર્જી અને એડવાન્સ્ડ મેન્યુફેક્ચરિંગ જેવા ક્ષેત્રોને સતત સુધારા અને ESG રોકાણના વલણો દ્વારા સમર્થિત ભવિષ્યના વૃદ્ધિ એન્જિન તરીકે જોવામાં આવે છે.
બજાર તેની પુનઃપ્રાપ્તિ જાળવી રાખશે કે કેમ તે મધ્ય પૂર્વના તણાવમાં ઘટાડો અને ફુગાવા તથા વ્યાજ દરના દબાણને નેવિગેટ કરવામાં વૈશ્વિક અર્થતંત્રની સફળતા પર નિર્ભર રહેશે.