ભારતીય બજારમાં ભૂ-રાજકીય તણાવનો ડર: સેન્સેક્સ-નિફ્ટી ક્રેશ, ઓઇલ શેરોમાં તેજીનો ચમકારો

બજાર પર ભૂ-રાજકીય તણાવની અસર

આજે કારોબારી સત્રની શરૂઆતમાં જ સેન્સેક્સમાં 900 પોઈન્ટ નો મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો, જ્યારે નિફ્ટી50 લગભગ 280.95 પોઈન્ટ ઘટીને 23,000 ના સ્તરની નજીક કારોબાર કરી રહ્યો હતો. આ મોટાભાગના ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલું ભૂ-રાજકીય તણાવ અને વૈશ્વિક સ્તરે રોકાણકારોની અનિશ્ચિતતા માનવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ સ્થિતિની વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે 26 માર્ચ, 2026 ના રોજ એક મોટો નિર્ણય લીધો. સરકારે પેટ્રોલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટી ₹13 પ્રતિ લિટર થી ઘટાડીને ₹3 પ્રતિ લિટર કરી દીધી છે, જ્યારે ડીઝલ પર લાગતી ₹10 પ્રતિ લિટર ની એક્સાઇઝ ડ્યુટી સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દેવામાં આવી છે. આ નિર્ણયનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આવેલા ઉછાળાને કારણે ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) પર આવતા નાણાકીય દબાણને ઓછો કરવાનો છે. આ પગલાંથી ગ્રાહકોને પણ રાહત મળવાની આશા છે. આ નિર્ણય બાદ, ભારતીય ઓઇલ કંપનીઓના શેરોમાં તેજી જોવા મળી. ઉદાહરણ તરીકે, ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (IOCL) નો શેર ₹140.34 ની આસપાસ કારોબાર કરી રહ્યો હતો, અને માર્ચ 2026 ના અંત સુધીમાં તેનું માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન લગભગ ₹1.98 ટ્રિલિયન હતું.

આયાત, રૂપિયા પર અસર અને રોકાણકારોનો પ્રવાહ

આ બજારની અસ્થિરતાનું મુખ્ય કારણ પશ્ચિમ એશિયામાં વધી રહેલું સંકટ છે, જેણે ઊર્જા પુરવઠા માર્ગોને ખોરવી નાખ્યા છે. આના કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો છે, જેમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent crude) વર્ષ-દર-વર્ષ ધોરણે લગભગ 50% વધીને $100 પ્રતિ બેરલથી ઉપર પહોંચી ગયો છે. ભારત, જે તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતનો લગભગ 88% હિસ્સો આયાત કરે છે, તેના માટે ભાવ વધારાની તાત્કાલિક આર્થિક અસરો સ્પષ્ટ છે. ભારતીય રૂપિયો પણ નબળો પડ્યો છે, જે 93 પ્રતિ ડોલરને વટાવી ગયો છે, જેના કારણે આયાત ખર્ચમાં વધુ વધારો થયો છે. વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) દ્વારા પણ નોંધપાત્ર મૂડી ઉપાડવામાં આવી છે, જેમાં માત્ર માર્ચ સિરીઝમાં ₹60,000 કરોડ થી વધુની ઉપાડ થઈ છે. જોકે, સરકારના એક્સાઇઝ ડ્યુટી કટથી રિટેલ ઇંધણના ભાવ સ્થિર રાખવામાં મદદ મળશે, તેમ છતાં વિશ્લેષકો વ્યાપક આર્થિક દબાણ અંગે ચેતવણી આપી રહ્યા છે. તાજેતરના બજાર ઘટાડા દરમિયાન, ઊર્જા અને જાહેર ક્ષેત્રના સાહસો (PSU) ના શેરોએ અન્ય ક્ષેત્રોની તુલનામાં સંબંધિત સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવી હતી, માત્ર 5% થી 6% નો ઘટાડો થયો હતો.

અંતર્ગત જોખમો અને રાજકોષીય દબાણ

ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ને કામચલાઉ રાહત મળી રહી હોવા છતાં, નોંધપાત્ર અંતર્ગત જોખમો યથાવત છે. સરકારના આ નિર્ણયનો વાર્ષિક ખર્ચ લગભગ ₹1.55 લાખ કરોડ થવાનો અંદાજ છે, જે જાહેર નાણાકીય વ્યવસ્થા પર ભારણ વધારશે. રિપોર્ટ્સ સૂચવે છે કે $100-$105 પ્રતિ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પર, OMCs ને પેટ્રોલ પર લગભગ ₹11 પ્રતિ લિટર અને ડીઝલ પર ₹14 પ્રતિ લિટર નું નુકસાન થઈ શકે છે. ગોલ્ડમેન સૅક્સ (Goldman Sachs) એ આગાહી કરી છે કે બ્રેન્ટ ક્રૂડ માર્ચમાં સરેરાશ $105 અને એપ્રિલમાં $115 રહેશે, જ્યારે યુ.એસ. એનર્જી ઇન્ફોર્મેશન એડમિનિસ્ટ્રેશન (EIA) એ આગામી બે મહિના માટે $95 પ્રતિ બેરલથી ઉપર ભાવ રહેવાની આગાહી કરી છે. આ સતત ઊંચા ભાવનું વાતાવરણ ફુગાવાના દબાણને વેગ આપશે, કારણ કે ભારત ઊર્જા આયાત પર ખૂબ નિર્ભર છે અને પરિવહન તથા ઉત્પાદન ખર્ચમાં ઊર્જા ખર્ચની મુખ્ય ભૂમિકા છે. રૂપિયાની નબળાઈ આયાત ખર્ચને વધુ જટિલ બનાવે છે, જે આર્થિક નબળાઈનું ચક્ર બનાવે છે. ICRA એ ચેતવણી આપી છે કે લાંબા સમય સુધી ચાલતો સંઘર્ષ અને ઊર્જાના ઊંચા ભાવ FY2027 માં ભારતના રાજકોષીય સ્થિતિ પર દબાણ લાવી શકે છે, સંભવિતપણે સબસિડીમાં વધારો અને આવક પર અસર કરી શકે છે.

બજારની આગાહીઓ અને સુધારાની આશાઓ

આગળ જોતાં, વિશ્લેષકો સતત અસ્થિરતાની અપેક્ષા રાખે છે. ગોલ્ડમેન સૅક્સ (Goldman Sachs) એ માર્ચ 2026 માં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો સરેરાશ ભાવ $105 પ્રતિ બેરલ અને એપ્રિલમાં $115 સુધી પહોંચવાની આગાહી કરી છે, જે ચોથા ક્વાર્ટર સુધીમાં ઘટીને $80 સુધી આવી શકે છે. EIA એ આગાહી કરી છે કે બ્રેન્ટ ક્રૂડ આગામી બે મહિના માટે $95 પ્રતિ બેરલથી ઉપર રહેશે, ત્યારબાદ 2026 ના ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં $80 થી નીચે જશે અને આખા વર્ષ માટે સરેરાશ $64 રહેશે. તાજેતરના બજાર ઘટાડા બાદ, ICICI ડાયરેક્ટ સૂચવે છે કે બજારનો મોટાભાગનો ઘટાડો હવે પૂરો થઈ ગયો હોઈ શકે છે, અને એપ્રિલ ટ્રેડિંગ સિરીઝમાં તીવ્ર સુધારાની સંભાવના છે, જોકે FII વેચાણ હજુ પણ એક મુખ્ય દબાણ બિંદુ છે. ભવિષ્યમાં સરકારના હસ્તક્ષેપની અસરકારકતા, વૈશ્વિક ક્રૂડ ભાવમાં ચાલતી વધઘટ વચ્ચે ઓઇલ ક્ષેત્ર માટે સમર્થનની સ્થિરતા નક્કી કરવામાં નિર્ણાયક રહેશે.