ભારતીય શેરબજારો હાલમાં સ્થાનિક ક્રેડિટ ગ્રોથ (Credit Growth) ને કારણે સ્થિરતા જાળવી રહ્યા છે, જ્યારે વિદેશી રોકાણકારો (FIIs) ઇક્વિટીમાંથી અબજો ડોલર પાછા ખેંચી રહ્યા છે. બેંકો દ્વારા કંપનીઓ અને ગ્રાહકોને ધિરાણ વધી રહ્યું છે, પરંતુ FIIs નો મોટો આઉટફ્લો (Outflow) અને વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં વધારો રોકાણકારો માટે મુખ્ય પડકારો બની રહેશે.
સ્થાનિક ક્રેડિટ ગ્રોથ (Credit Growth)નો એન્જિન
હાલમાં બજારની સ્થિરતાનો મુખ્ય આધાર બેંક ધિરાણમાં આવેલો ઉછાળો છે. તાજેતરના ડેટા દર્શાવે છે કે બેંક ક્રેડિટ ગ્રોથ વાર્ષિક ધોરણે 17-18% ની આસપાસ પહોંચી ગયો છે, જે છેલ્લા એક દાયકામાં સૌથી વધુ છે. આ વૃદ્ધિ માત્ર વ્યાપક નથી, પરંતુ કોર્પોરેટ ધિરાણમાં લગભગ 20% નો વધારો થયો છે. જ્યારે કંપનીઓ લોન લે છે, ત્યારે તે યોજનાબદ્ધ વિસ્તરણ અથવા પ્રોજેક્ટ અમલીકરણનો સંકેત આપે છે. તેની સાથે જ, રિટેલ અને કૃષિ ધિરાણમાં પણ 16% અને 17% નો તંદુરસ્ત વિકાસ દર્શાવે છે કે ઘરેલું વપરાશ અને રોકાણની માંગ યથાવત છે.
કેપિટલ ફ્લો (Capital Flows) અને ચલણ સ્થિરતા
વિદેશી સંસ્થાકીય રોકાણકારો (FIIs) દ્વારા ઇક્વિટી બજારમાંથી લગભગ $25.4 બિલિયન ની મોટી વેચવાલીના પ્રભાવને સંતુલિત કરવા માટે, સત્તાવાળાઓએ રૂપિયાને સ્થિર કરવા અને અન્ય માધ્યમો દ્વારા મૂડી આકર્ષવા પગલાં લીધા છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ બિન-રહેવાસીઓ માટે એક રાહતદાયક ડિપોઝિટ સ્વેપ (Deposit Swap) યોજના શરૂ કરી છે, જેના દ્વારા લગભગ $41 બિલિયન આકર્ષિત થયા છે. એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે સપ્ટેમ્બર 2026 માં યોજના સમાપ્ત થાય તે પહેલાં આ આંકડો $80-100 બિલિયન સુધી પહોંચી શકે છે.
આ ઉપરાંત, સરકારે સરકારી સિક્યોરિટીઝ (Government Securities) માંથી મળતી વ્યાજ આવક પર વિથહોલ્ડિંગ (Withholding) અને કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ (Capital Gains Tax) દૂર કરીને દેવાના બજારમાં વિદેશી રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવા પગલાં લીધા છે. આના પરિણામે, જૂનથી સરકારી બોન્ડમાં $8.7 બિલિયન નો પ્રવાહ જોવા મળ્યો છે. આ ડેટ ઇનફ્લો (Debt Inflow) રૂપિયાને સ્થિર કરવા માટે જરૂરી વિદેશી મુદ્રા સહાય પૂરી પાડવામાં નિર્ણાયક રહ્યા છે, જે રોકાણકારોમાં ભય પેદા કરી શકે તેવા તીવ્ર ચલણ અવમૂલ્યનને અટકાવી રહ્યા છે.
જોખમો અને બજારના અવરોધો
જ્યારે સ્થાનિક પરિસ્થિતિ મજબૂત દેખાઈ રહી છે, રોકાણકારોએ કેટલાક સ્પષ્ટ જોખમોથી વાકેફ રહેવું જોઈએ. સૌથી તાત્કાલિક ચિંતા ઇક્વિટી માર્કેટમાંથી FIIs નું સતત બહાર નીકળવાનું છે. જો આ વલણ ચાલુ રહે અને સ્થાનિક સંસ્થાકીય ખરીદીમાં તે મુજબ વધારો ન થાય, તો તે બજારની તેજીને મર્યાદિત કરી શકે છે.
વધુમાં, બેંકિંગ ક્ષેત્ર તરલતા (Liquidity) ની સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યું છે, જેને ક્રેડિટ-ડિપોઝિટ ગેપ (Credit-Deposit Gap) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. કોર્પોરેટ ક્ષેત્રમાં ક્રેડિટ લગભગ 20% ના દરે વધી રહ્યું હોવાથી, બેંકો તેમની તરલતા પર દબાણ અનુભવી રહી છે કારણ કે ડિપોઝિટ વૃદ્ધિ તે ગતિ જાળવી શકતી નથી, જે હાલમાં 570 બેસિસ પોઇન્ટ નો ગેપ દર્શાવે છે. જો બેંકો ઝડપથી ડિપોઝિટ એકત્રિત કરી શકશે નહીં, તો આ ઊંચી ધિરાણ ગતિ જાળવી રાખવાની તેમની ક્ષમતા મર્યાદિત થઈ શકે છે. છેવટે, ક્રૂડ ઓઇલના વધતા ભાવ – જે હાલમાં $80 પ્રતિ બેરલ થી વધુ ચાલી રહ્યા છે – અને ચાલી રહેલ ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ જેવા વૈશ્વિક પરિબળો ફુગાવા અને આયાત બિલ માટે જોખમ ઊભા કરી રહ્યા છે, જે ઝડપથી સેન્ટિમેન્ટને નકારાત્મક બનાવી શકે છે.
રોકાણકારોએ ક્રેડિટ ગ્રોથ અને ડિપોઝિટ મોબિલાઇઝેશન પરના આગામી માસિક ડેટા પર નજર રાખવી જોઈએ, કારણ કે બેંકો તેમની ધિરાણ ગતિ ધીમી પાડી રહી હોવાના કોઈપણ સંકેત કોર્પોરેટ કમાણીના અંદાજોને અસર કરી શકે છે. વધારામાં, આગામી મહિનાઓમાં બજારની સ્થિરતાનો મુખ્ય સૂચક FII ઇક્વિટી પ્રવાહ અને સ્થાનિક ડેટ ઇનફ્લોની ગતિ વચ્ચેનો ટ્રેન્ડ રહેશે.