Annual Survey of Industries 2024-25 ના લેટેસ્ટ આંકડા મુજબ, ભારતીય મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં મોટી અસમાનતા જોવા મળી રહી છે. ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડમાં **9.59%** નો વધારો થયો છે, પરંતુ નવી કેપિટલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટમાં **8%** નો ઘટાડો કંપનીઓની સાવચેતીભરી ચાલ સૂચવે છે.
મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં 'ટોપ-હેવી' ટ્રેન્ડ
નવેમ્બર 2026 માં જાહેર થયેલા Annual Survey of Industries (ASI) ના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારતનો મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર ગ્રોથ તો કરી રહ્યો છે, પરંતુ તે અમુક મોટા ખેલાડીઓ પર જ નિર્ભર છે. દેશનું ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) 9.59% વધીને ₹26.94 લાખ કરોડ પર પહોંચ્યું છે, જે પોઝિટિવ છે, પરંતુ તેની પાછળનું સ્ટ્રક્ચર વિચારવા જેવું છે.
મોટી ફેક્ટરીઓનો દબદબો
ડેટા મુજબ, જે પ્લાન્ટ અને મશીનરીમાં ₹10 કરોડથી વધુનું રોકાણ છે, તેવી ફેક્ટરીઓ પાસે કુલ ફિક્સ કેપિટલના 87% હિસ્સા પર નિયંત્રણ છે. બીજી તરફ, ₹5 કરોડથી ઓછું રોકાણ ધરાવતી નાની ફેક્ટરીઓ કુલ સંખ્યામાં 79% હોવા છતાં, કુલ ફિક્સ કેપિટલમાં તેમનો ફાળો માત્ર 10.6% જ છે.
રોકાણકારો માટે ચેતવણીની ઘંટડી: GFCF માં ઘટાડો
આ સર્વેમાં સૌથી ચિંતાજનક આંકડો Gross Fixed Capital Formation (GFCF) નો છે. FY25 માં તેમાં 8% નો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે FY21 પછીનો પ્રથમ મોટો ઘટાડો છે. જોકે રોજગારીમાં 7.19% નો વધારો થઈને તે 2.10 કરોડ વ્યક્તિઓ સુધી પહોંચી છે, પરંતુ નવી ફેક્ટરીઓ કે મોટા એક્સપાન્શન પ્રોજેક્ટ્સ શરૂ કરવામાં કંપનીઓ અત્યારે સાવચેતી રાખી રહી છે.
ભૌગોલિક એકાગ્રતા (Geographic Concentration)
મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરનું અડધાથી વધુ એટલે કે 54% જેટલું GVA માત્ર પાંચ રાજ્યો—મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, તમિલનાડુ, કર્ણાટક અને ઉત્તર પ્રદેશ—દ્વારા આવે છે. આ હકીકત સૂચવે છે કે દેશમાં ઉદ્યોગોનું સમાન વિતરણ હજુ બાકી છે, જે ભવિષ્યમાં લોજિસ્ટિક્સ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે પડકાર બની શકે છે.