Whalesbook
ભારતના મુખ્ય વેપાર મુદ્દાઓ
મંત્રી પિયુષ ગોયલના નેતૃત્વ હેઠળ, ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળ MC14 માં મહત્વપૂર્ણ વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે. તેમનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જાહેર સ્ટોકહોલ્ડિંગ (Public Stockholding - PSH) માટે કાયમી ઉકેલ લાવવાનો છે, જેથી ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી શકાય. આ ભારતના લઘુત્તમ ટેકાના ભાવ (MSP) કાર્યક્રમો અને લાખો લોકો માટે અન્ન સુરક્ષા જાળવવામાં મદદરૂપ થશે. ભારત વિકાસશીલ દેશો માટે મજબૂત "વિશેષ અને ભેદભાવપૂર્ણ વ્યવહાર" (Special and Differential Treatment) અને WTO ની અસરકારક વિવાદ નિવારણ પ્રણાલી (Dispute Resolution System) ની પુનઃસ્થાપનાની પણ હિમાયત કરી રહ્યું છે.
પ્લુરીલેટરલ ડીલ્સ વિરુદ્ધ વૈશ્વિક નિયમો
ચીન-સમર્થિત ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ફેસિલિટેશન ફોર ડેવલપમેન્ટ (IFD) જેવા પ્લુરીલેટરલ (Plurilateral) કરારોનો ભારત સખત વિરોધ કરી રહ્યું છે. ભારતનું કહેવું છે કે આવા કરારો, જેમાં માત્ર થોડા સભ્યો સામેલ હોય છે, તે WTO ના વૈશ્વિક સર્વસંમતિના સિદ્ધાંતને નબળો પાડે છે અને વિકાસશીલ દેશોને હાંસિયામાં ધકેલી શકે છે. યુ.એસ. જેવા વિકસિત દેશો ચોક્કસ હિતો પર આધારિત વ્યવસ્થાને પ્રાધાન્ય આપી રહ્યા છે, જેનો ભારત વિરોધ કરે છે.
ડિજિટલ વેપાર માટે નીતિગત અવકાશ
ડિજિટલ વેપાર પર કસ્ટમ્સ ડ્યુટીના મોરેટોરિયમ (Moratorium) પર ચર્ચા એક મુખ્ય મુદ્દો છે. યુ.એસ. અને યુરોપિયન યુનિયન જેવા વિકસિત દેશો તેને કાયમી બનાવવા માંગે છે, જ્યારે ભારત ડિજિટલ વેપાર પર કર લાદવાનો વિકલ્પ ખુલ્લો રાખવા માંગે છે. ભારત આને તેની ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થાને વિકસાવવા, રોજગારી સર્જન અને સરકારી આવક વધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ માને છે. આ મોરેટોરિયમ 1998 થી અમલમાં છે.
વૈશ્વિક વેપારના પડકારો અને WTO ની ગતિશીલતા
MC14 વૈશ્વિક વેપારમાં વધતા સંરક્ષણવાદ (Protectionism), વેપાર વિવાદો અને 2026 માં વૈશ્વિક વેપાર વૃદ્ધિમાં સંભવિત મંદી વચ્ચે યોજાઈ રહી છે. WTO પોતે પણ તેની સુસંગતતા પર પ્રશ્નોનો સામનો કરી રહ્યું છે, જ્યાં કૃષિ અને ડિજિટલ વેપાર જેવા મુદ્દાઓ પર વિકસિત અને વિકાસશીલ રાષ્ટ્રો વચ્ચે મોટા મતભેદ છે.
વિકાસશીલ દેશો માટે જોખમો
વિકાસશીલ દેશો માટે MC14 માં મોટા જોખમો રહેલા છે. પ્લુરીલેટરલ ડીલ્સથી WTO વિભાજિત થઈ શકે છે, જ્યાં મોટી શક્તિઓ નિયમો નક્કી કરશે. ડિજિટલ વેપાર પર નીતિગત અવકાશ ગુમાવવાથી ઔદ્યોગિક વૃદ્ધિ અને સરકારી આવક અવરોધાઈ શકે છે. યુ.એસ. દ્વારા કડક વૈશ્વિક નિયમોને બદલે લવચીક, હિત-આધારિત સિસ્ટમ્સ માટેનો આગ્રહ આ ચિંતાઓને વધારે છે.
MC14 વાટાઘાટોનું ભાવિ
નોંધપાત્ર મતભેદોને કારણે, MC14 માં મોટા નિર્ણાયક સફળતાઓની અપેક્ષા ઓછી છે. ભારતની સફળતા અન્ય વિકાસશીલ દેશો સાથે મજબૂત જોડાણ બનાવવાની અને જટિલ અને વિભાજિત વૈશ્વિક વેપાર પ્રણાલીમાં તેના નીતિગત અવકાશ અને વિકાસ લક્ષ્યોનો બચાવ કરવાની તેની ક્ષમતા પર આધાર રાખશે.