ભારત સરકારે 5 ઓગસ્ટ 2026 થી ઈન્વેન્ટરી-આધારિત ક્રોસ-બોર્ડર ઈ-કોમર્સ એક્સપોર્ટ ફ્રેમવર્કને સત્તાવાર રીતે કાર્યરત કર્યું છે. આ નવી નીતિ નાના ઉત્પાદકો અને કારીગરો માટે વૈશ્વિક બજારમાં પ્રવેશ સરળ બનાવશે, જેમાં 'Exporter-on-Record' (EOR) સિસ્ટમ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.
નાના વેપારીઓને વૈશ્વિક બજારનો લાભ
ભારતીય MSME અને કારીગરો માટે આ એક મોટી રાહત છે. અત્યાર સુધી, નિકાસ પ્રક્રિયા લોજિસ્ટિક્સ, ગુણવત્તા પ્રમાણપત્રો અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોના પાલનને કારણે ખૂબ જટિલ હતી. હવે, નવી ફ્રેમવર્ક હેઠળ, ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ વિદેશી વેચાણ માટે માલનો સ્ટોક રાખી શકશે. આનાથી ઉત્પાદન ગ્રાહક સુધી પહોંચવામાં લાગતો સમય ઘટશે. 'Exporter-on-Record' (EOR) સિસ્ટમ હેઠળ, આ EOR એન્ટિટી નિકાસ અનુપાલન, લેબલિંગ, ગુણવત્તા પ્રમાણપત્ર અને રિવર્સ લોજિસ્ટિક્સ જેવી જવાબદારીઓ સંભાળશે. આ નાના ભારતીય ઉત્પાદકો માટે પ્લગ-એન્ડ-પ્લે નિકાસ મોડેલ પૂરું પાડશે.
નિયમનકારી નિયંત્રણો અને રોકાણકારો માટે જોખમ
જોકે આ નીતિ નિકાસમાં વૃદ્ધિ માટે નવી તકો ખોલે છે, તે કડક નિયમનકારી જવાબદારીઓ પણ લાવે છે. સરકારે ખાતરી કરી છે કે નિકાસ માટે રાખવામાં આવેલ આ સ્ટોક સ્થાનિક રિટેલ માર્કેટમાં પ્રવેશે નહીં. ભારતીય કાયદા મુજબ, વિદેશી ફંડિંગ ધરાવતી ઈ-કોમર્સ એન્ટિટી સ્થાનિક ગ્રાહકો માટે ઈન્વેન્ટરી-આધારિત મોડેલ ચલાવી શકતી નથી. તેથી, આ નવી ફ્રેમવર્કનો ઉપયોગ કરતી કંપનીઓએ પારદર્શક ડિજિટલ રેપોઝીટરી જાળવવી પડશે, જેમાં ખરીદી, GST ઇન્વોઇસ અને નિકાસ દસ્તાવેજો લિંક કરેલા હોય.
રોકાણકારો માટે, મુખ્ય ચિંતા અનુપાલન (compliance) જોખમની છે. આ ક્ષેત્રમાં કાર્યરત કંપનીઓએ ખાતરી કરવી પડશે કે તેમના ઓપરેશનલ સિસ્ટમ્સ નિકાસ-માત્ર સ્ટોકને સ્થાનિક બજારમાં લીક થતા અટકાવવા માટે પૂરતી મજબૂત હોય, નહીં તો તેમને કડક નિયમનકારી કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડી શકે છે. વધુમાં, EOR મોડેલ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે, પરંતુ હજારો નાના વિક્રેતાઓ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય વિવાદ નિરાકરણ અને રિવર્સ લોજિસ્ટિક્સનું સંચાલન એક ઓપરેશનલ પડકાર બની શકે છે.
આ ફ્રેમવર્ક EORs માટે વહીવટી શુલ્ક કુલ નિકાસ રિબેટ અને રિફંડના 10% સુધી મર્યાદિત રાખે છે, જે ખર્ચમાં આગાહીક્ષમતા ઉમેરે છે. બજાર માટે આગામી મહત્વપૂર્ણ અપડેટ એ હશે કે ઈ-કોમર્સ અને લોજિસ્ટિક્સ પ્લેયર્સ કેટલી ઝડપથી EOR તરીકે નોંધણી કરાવે છે અને આવતા ક્વાર્ટર્સમાં આ નવા નિકાસ હબ દ્વારા ખરેખર કેટલો માલ ખસેડવામાં આવે છે.