Whalesbook
ભારતનો જોબ માર્કેટ: પ્રગતિ દેખાય છે, પણ મુખ્ય પડકારો યથાવત
ભારતના 2025ના લેબર સ્ટેટિસ્ટિક્સ જોબ માર્કેટમાં મિશ્ર પ્રગતિ દર્શાવે છે. બેરોજગારી દરમાં નજીવો ઘટાડો થયો છે, જે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 2.4% અને શહેરી કેન્દ્રોમાં 4.8% સુધી પહોંચ્યો છે, જે ગત વર્ષના અનુક્રમે 2.5% અને 5% થી ઓછો છે. આ સુધારો IMF દ્વારા નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે 7.3% GDP ગ્રોથની આગાહી સાથે સુસંગત છે. જોકે, આ લાભો અસમાન છે, જે ઘટતા બેરોજગારી દર છતાં ચાલુ માળખાકીય સમસ્યાઓ તરફ ઇશારો કરે છે.
જોબ સ્ટ્રક્ચરમાં ફોર્મલ વર્ક તરફ ઝુકાવ
ભારતનો જોબ માર્કેટ ધીમે ધીમે ફોર્મલાઇઝ થઈ રહ્યો છે. રેગ્યુલર વેતન અને પગારદાર નોકરીઓનો હિસ્સો 22.4% થી વધીને 23.6% થયો છે, જે વધુ સુરક્ષિત રોજગારી તરફનું એક પગલું છે, જ્યાં વેતન અનૌપચારિક કાર્ય કરતાં 2.5 ગણા વધારે હોવાનું કહેવાય છે. સ્વ-રોજગાર ધરાવતા કામદારોની ટકાવારી પણ ઘટીને 56.2% થઈ ગઈ છે. આ પરિવર્તનને Employee's Provident Fund Organisation (EPFO) કવરેજ વિસ્તારવા જેવા સરકારી પ્રયાસોનો ટેકો મળી રહ્યો છે. રોજગારી કૃષિ ક્ષેત્રથી મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સેવા ક્ષેત્ર તરફ આગળ વધી રહી છે, જે દેશના વિકાસના ડ્રાઇવર્સ સાથે સુસંગત છે.
યુવાનોના પડકારો અને વેતન તફાવત યથાવત
જોકે, મુખ્ય પડકારો યથાવત છે, ખાસ કરીને યુવાનો માટે. યુવા બેરોજગારી દર (ઉંમર 15-29 વર્ષ) 10.3% થી ઘટીને 9.9% થયો છે. તેમ છતાં, લગભગ 25% યુવાનો શિક્ષણ, રોજગાર કે તાલીમ (NEET) માં નથી, જે 2023માં 20.4% ના વૈશ્વિક સરેરાશ કરતાં વધારે દર છે. તાલીમની ગુણવત્તા અંગે પણ ચિંતાઓ છે, જેમાં 5% થી ઓછા યુવાનોને ઔપચારિક વોકેશનલ કે ટેકનિકલ શિક્ષણ મળે છે, જે તેમની જોબ રેડીનેસને અસર કરી શકે છે. વધુમાં, મહિલાઓના વેતનમાં ટકાવારીની દ્રષ્ટિએ વધારો થયો હોવા છતાં, નિરપેક્ષ વેતન તફાવત હજુ પણ નોંધપાત્ર છે, જેમાં પુરુષોના દરેક રૂપિયા સામે મહિલાઓ લગભગ 70 પૈસા કમાય છે. આ તફાવત ઘણીવાર ચોક્કસ ઉદ્યોગોમાં જોબ સેગ્રેગેશન સાથે જોડાયેલો છે.
નોકરીની ગુણવત્તા અને તાલીમ અંગેની ચિંતાઓ
શંકાસ્પદ લોકો તાજેતરની નોકરી વૃદ્ધિની ગુણવત્તા અને લાંબા ગાળાની ટકાઉપણા પર પ્રશ્નો ઉઠાવે છે. ઉચ્ચ સ્વ-રોજગારી દર અને સતત લિંગ વેતન તફાવત વ્યાપક આર્થિક તકોને બદલે ઊંડા માળખાકીય અસમાનતાઓ સૂચવે છે. મોટી NEET વસ્તી જોખમ ઊભું કરે છે, કારણ કે ઘણા યુવાનો રોજગારી તરફ સ્પષ્ટ માર્ગ ધરાવતા નથી. તાલીમ કાર્યક્રમોની સુસંગતતા અંગે પણ ચિંતાઓ યથાવત છે. 5% થી ઓછા યુવાનોને ઔપચારિક વોકેશનલ તાલીમ મળવાથી, શીખવવામાં આવતા કૌશલ્યો અને જોબ માર્કેટની જરૂરિયાતો વચ્ચે સંભવિત ડિસ્કનેક્ટ છે. આ મુદ્દો વર્લ્ડ બેંક દ્વારા ભારતીય ઔદ્યોગિક તાલીમ સંસ્થાઓ (ITIs) અંગે નોંધવામાં આવ્યો છે. સત્તાવાર અહેવાલો દર્શાવે છે કે મહિલાઓની કાર્યબળ ભાગીદારી નીચી રહે છે, અને 2050 સુધીમાં તેને વધારવા માટે ચૂકવેલ અને બિનચૂકવેલ કામના ભારને સંબોધવાની જરૂર પડશે.
ગ્રોથ આઉટલુક માટે સમાવેશી નીતિઓની જરૂર
ભારત મજબૂત આર્થિક વૃદ્ધિ જાળવી રાખવાની અપેક્ષા રાખે છે, જેમાં IMF FY25-26 માટે 7.3% ની આગાહી કરે છે અને વર્લ્ડ બેંક તેને સૌથી ઝડપથી વિકસતું મુખ્ય અર્થતંત્ર તરીકે આગાહી કરે છે. આ વૃદ્ધિ સ્થાનિક માંગ, સેવાઓ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ દ્વારા સંચાલિત થવાની ધારણા છે, જે પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ્સ (PLI) જેવી યોજનાઓ દ્વારા વેગ મેળવે છે. જોકે, આ વૃદ્ધિ સમાવેશી અને ગુણવત્તાયુક્ત નોકરીઓ તરફ દોરી જાય તેની ખાતરી કરવા માટે, માળખાકીય સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવવું આવશ્યક છે. મુખ્ય નીતિ ક્ષેત્રોમાં વોકેશનલ તાલીમમાં સુધારો કરવો, લિંગ વેતન તફાવત ઘટાડવો અને શિક્ષણ કે રોજગારમાં ન હોય તેવા યુવાનો માટે વધુ સારી તકો પૂરી પાડવી શામેલ છે. ITIs ને આધુનિક બનાવવા માટે વર્લ્ડ બેંક દ્વારા તાજેતરમાં $830 મિલિયન નું ધિરાણ, તાલીમને લેબર માર્કેટની જરૂરિયાતો સાથે સુસંગત બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું પ્રતિબિંબિત કરે છે.