ભારતે 2037ના કોલ્ડ સ્ટોરેજ કેપેસિટીના ટાર્ગેટના **84%** સિદ્ધ કર્યા છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે દર વર્ષે **₹1.5 લાખ કરોડ**નો ખોરાક બગડી જાય છે. ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં અસંતુલન અને આધુનિક ટેકનોલોજીના અભાવે રોકાણકારો માટે આ સેક્ટર પડકારરૂપ બની રહ્યું છે.
સિસ્ટમમાં મોટી ખામી
ભારતે 2037 માટે નિર્ધારિત કોલ્ડ સ્ટોરેજ ક્ષમતાના 84% હાંસલ કરી લીધા છે, જે એક મોટી સિદ્ધિ છે. પરંતુ આ આંકડા પાછળ એક મોટી નિષ્ફળતા છુપાયેલી છે. દેશમાં દર વર્ષે અંદાજે ₹1.5 લાખ કરોડની કિંમતનો માલ પોસ્ટ-હાર્વેસ્ટ (કાપણી બાદ) નુકસાનને કારણે વેડફાઈ જાય છે. હવે રોકાણકારો માટે માત્ર સ્ટોરેજની સંખ્યા મહત્વની નથી, પરંતુ એક આધુનિક અને ટેકનોલોજી આધારિત 'કોલ્ડ ચેઈન'ની જરૂરિયાત છે.
માત્ર બટાકા પર જ ધ્યાન
વર્તમાન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં સૌથી મોટી સમસ્યા કોમોડિટી ઈમબેલેન્સની છે. હાલની 75% થી વધુ ક્ષમતા ફક્ત બટાકાના સંગ્રહ માટે વપરાય છે. આ કારણે ફળો અને શાકભાજી જેવા અન્ય નાશવંત પાકો માટે જરૂરી સ્પેશિયલાઈઝ્ડ કોલ્ડ સ્ટોરેજની અછત વર્તાય છે. મોટાભાગના ગોડાઉન લાંબા સમયગાળાના સિંગલ-કોમોડિટી સ્ટોરેજ માટે છે, જે અન્ય ઉત્પાદનો માટે યોગ્ય નથી.
ભૌગોલિક અસંતુલન અને રોકાણની જરૂરિયાત
મોટાભાગના સ્ટોરેજ ઉત્તર પ્રદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં કેન્દ્રિત છે, જેના કારણે અન્ય રાજ્યોના ખેડૂતોને નુકસાન સહન કરવું પડે છે. ખેતરેથી સીધા 'પેક-હાઉસ' (ફાર્મ ગેટ કૂલિંગ સેન્ટર્સ) ન હોવાથી માલ માર્કેટ પહોંચે તે પહેલા જ બગડી જાય છે. 'ઈન્ડિયા કુલિંગ એક્શન પ્લાન' મુજબ, 2037 સુધીમાં આ સેક્ટરમાં ₹1.75 લાખ કરોડનું રોકાણ જરૂરી છે, એટલે કે વાર્ષિક ₹8,800 કરોડનું ભંડોળ.
માર્કેટ અને રોકાણકારો પર અસર
એગ્રીકલ્ચર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડે ₹1 લાખ કરોડનું માઈલસ્ટોન પાર કર્યું છે, પરંતુ તેનો અસરકારક ઉપયોગ હજુ બાકી છે. શેરબજારમાં છેલ્લા આઠ સપ્તાહથી ચાલી રહેલી મંદી અને ફોરેન ઈન્સ્ટિટ્યુશનલ ઈન્વેસ્ટર્સનું વેચાણ, લોજિસ્ટિક્સ કંપનીઓના મૂડી ખર્ચ (Capex) માટે પડકારજનક છે. ફૂડ ઈન્ફ્લેશનને કાબૂમાં લેવા માટે હવે 'ફાર્મ-ટુ-ફોર્ક' એટલે કે ખેતરથી થાળી સુધીની કનેક્ટેડ સપ્લાય ચેઈન વિકસાવવી અનિવાર્ય બની છે.