Whalesbook
રિપોર્ટમાં શું ખુલાસા થયા?
CLASP અને Bureau of Energy Efficiency (BEE) દ્વારા હાથ ધરાયેલા એક સર્વેક્ષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે ભારતીય ઘરોમાં કુલિંગ ઉપકરણો, જેમાં પંખા, એર કંડિશનર (AC) અને કુલરનો સમાવેશ થાય છે, તે હવે વીજળીના સૌથી મોટા વપરાશકર્તા બની ગયા છે. આ ઉપકરણો કુલ ઘરવપરાશની વીજળીના 40% હિસ્સો વાપરી રહ્યા છે. આ સર્વે 4,321 પરિવારો પર કરવામાં આવ્યો હતો.
દેશવ્યાપી વીજળી માંગમાં ઉછાળો
આ સાથે, ભારતમાં કુલ વીજળીની જરૂરિયાત પણ ખૂબ ઝડપથી વધી રહી છે. માત્ર ઘરવપરાશનો ક્ષેત્ર દેશના કુલ વીજળી વપરાશના 25% હિસ્સો ધરાવે છે અને તેમાં વાર્ષિક 6% નો વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. છેલ્લા દાયકામાં, દેશના વીજળી વપરાશમાં લગભગ બમણો વધારો થયો છે, જ્યારે પીક ડિમાન્ડ (Peak Demand) માં 79% નો ઉછાળો આવ્યો છે.
શહેરી-ગ્રામીણ અંતર અને અક્ષમતા
સરેરાશ વાર્ષિક ઘરવપરાશ વીજળી 1,805 કિલોવોટ-કલાક છે. શહેરી પરિવારો ગ્રામીણ પરિવારો કરતાં ઘણી વધારે વીજળી વાપરે છે, ખાસ કરીને ગરમ વિસ્તારોમાં. સર્વેમાં એવું પણ જાણવા મળ્યું છે કે ઘણા ઉપકરણો હજુ પણ ઊર્જા-અક્ષમ (energy-inefficient) છે. જ્યારે સીલિંગ ફેન અને LED લાઇટ બધા ઘરોમાં સામાન્ય છે, ત્યારે એર કંડિશનર (AC) સર્વે કરાયેલા 13.3% ઘરોમાં જ જોવા મળ્યા છે, જે શહેરી વિસ્તારોમાં 17% સુધી પહોંચે છે પરંતુ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં માત્ર 4% છે.
ભવિષ્યની આગાહીઓ અને નીતિગત ભલામણો
કુલિંગ (Cooling) ની માંગમાં ધરખમ વધારો થવાની સંભાવના છે. અનુમાનો દર્શાવે છે કે 2037-38 સુધીમાં આ માંગ આઠ ગણી વધી શકે છે. કિચન એપ્લાયન્સિસ (Kitchen Appliances) 28% સાથે બીજા ક્રમના સૌથી મોટા ઊર્જા વપરાશકર્તા છે. આ સમસ્યાનો સામનો કરવા માટે, CLASP અને BEE AC અને રેફ્રિજરેટર જેવા મુખ્ય ઉપકરણો માટે વધુ કડક કાર્યક્ષમતા ધોરણો (efficiency standards) લાગુ કરવા દબાણ કરી રહ્યા છે. તેઓ વધુ ઊર્જા બચાવતા મોડલ્સ અપનાવવા પ્રોત્સાહિત કરવા માટે નાણાકીય પ્રોત્સાહનો, સામૂહિક ખરીદી કાર્યક્રમો અને ગ્રાહક શિક્ષણની પણ ભલામણ કરે છે.