ભારતના જેમ્સ અને જ્વેલરી એક્સપોર્ટમાં સ્થિરતા: યુએસમાં ઘટાડો છતાં વૈવિધ્યકરણથી મળી રાહત

ભારતીય જેમ્સ અને જ્વેલરી ક્ષેત્રે આ FY26 ના એપ્રિલથી જાન્યુઆરી દરમિયાન કુલ $23.19 બિલિયન ની નિકાસ નોંધાવી છે. આ ડોલર ટર્મમાં માત્ર 0.64% નો નજીવો ઘટાડો દર્શાવે છે, જ્યારે રૂપિયા ટર્મમાં 3.57% નો વધારો જોવા મળ્યો છે. આ સ્થિરતા યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જેવા મુખ્ય બજારમાં 45% જેટલા મોટા ઘટાડાને છુપાવી રહી છે. અમેરિકા સાથેના વેપારમાં આ તીવ્ર ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ ટેરિફ (Tariff) અને પ્રાઇસિંગ (Pricing) ની સમસ્યાઓ હતી, જેણે ખાસ કરીને હીરા અને મોંઘી જ્વેલરીને અસર કરી. જોકે, નિકાસકારોની વ્યૂહાત્મક બજાર વૈવિધ્યકરણ (Market Diversification) નીતિ અસરકારક સાબિત થઈ. સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) માં નિકાસ 23.7% વધી, હોંગકોંગમાં 33.5% નો ઉછાળો જોવા મળ્યો, અને ઓસ્ટ્રેલિયા તથા ફ્રાન્સમાં 36% થી વધુ વૃદ્ધિ નોંધાઈ. બેલ્જિયમ, થાઈલેન્ડ અને ઇઝરાયેલ જેવા અન્ય બજારોમાં પણ બે આંકડાકીય વૃદ્ધિ રહી.

ઉત્પાદન શ્રેણીઓ (Product Categories) અનુસાર પ્રદર્શન મિશ્ર રહ્યું છે. કટ અને પોલિશ્ડ ડાયમંડની નિકાસમાં 7.46% નો ઘટાડો થઈને $9.97 બિલિયન રહ્યો. આ ઘટાડા પાછળ યુએસ અને ચીનમાં નબળી ગ્રાહક માંગ, વેપારીઓની સાવચેતીભરી ખરીદી અને લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ (LGDs) તરફથી વધી રહેલી સ્પર્ધા જવાબદાર છે. લેબ-ગ્રોન ડાયમંડ સેગમેન્ટમાં પણ મૂલ્યમાં 9.73% નો ઘટાડો થઈને $923.62 મિલિયન થયું છે, જે વૈશ્વિક ભાવમાં થયેલા મોટા ઘટાડા (2023 માં 58% થી વધુ) ને કારણે છે. આનાથી કૃત્રિમ રત્નોમાં ગ્રાહકનો વિશ્વાસ ઘટ્યો છે.

બીજી તરફ, જ્વેલરી સેગમેન્ટમાં નોંધપાત્ર સ્થિતિસ્થાપકતા જોવા મળી. ગોલ્ડ જ્વેલરીની કુલ નિકાસ 5.53% વધીને $9.71 બિલિયન પર પહોંચી, જેમાં સ્ટડેડ ગોલ્ડ જ્વેલરીનો મોટો ફાળો છે. સાદી ગોલ્ડ જ્વેલરીની માંગમાં વધુ મધ્યમ વૃદ્ધિ રહી. ચાંદીની જ્વેલરીની નિકાસમાં તો 51.21% નો જબરદસ્ત ઉછાળો આવીને $1.28 બિલિયન પર પહોંચી ગઈ છે. પ્લેટિનમ જ્વેલરીમાં પણ 49.09% નો વધારો જોવા મળ્યો છે.

ભારત વિશ્વનો સૌથી મોટો ડાયમંડ નિકાસકાર હોવા છતાં, વૈશ્વિક ડાયમંડ નિકાસમાં લગભગ 28% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ સંજોગોમાં, પ્રસ્તાવિત ભારત-યુએસ ટ્રેડ ફ્રેમવર્ક, જે જ્વેલરી પર 18% ટેરિફ અને ડાયમંડ પર શૂન્ય ડ્યુટી સૂચવે છે, તે ક્ષેત્ર માટે આશાસ્પદ છે. આ ફ્રેમવર્ક વાર્ષિક $3 બિલિયન સુધીની નિકાસ વધારવામાં મદદ કરી શકે છે.

ઉદ્યોગના નિષ્ણાતો માને છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર સંબંધોને મજબૂત કરવા અને નવા બજારોની શોધખોળ દ્વારા, ભારત 2047 સુધીમાં જેમ્સ અને જ્વેલરી નિકાસમાં $100 બિલિયન ના મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરી શકે છે.