દેશનું ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ રેકોર્ડ **$785.71 અબજ** પર પહોંચ્યું છે, પરંતુ આટલી મજબૂત સ્થિતિ છતાં રૂપિયો ડોલર સામે **96** ની નજીક નબળો પડી રહ્યો છે. ક્રૂડ ઓઈલના ઊંચા ભાવ અને વિદેશી રોકાણકારોની ભારે વેચવાલીને કારણે ચલણ પર દબાણ છે.
૪ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૬ સુધીમાં ભારતનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserves) સર્વકાલીન ઉચ્ચ સ્તર $785.71 અબજ પર પહોંચ્યું છે. આ વિશાળ બફર અનપેક્ષિત આર્થિક આંચકા સામે સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડે છે, પરંતુ તેમ છતાં રૂપિયો યુએસ ડોલર સામે 95.7 થી 96 ના સ્તરે, એટલે કે બે મહિનાની નીચી સપાટીએ ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે.
રિઝર્વ વધવા છતાં રૂપિયો કેમ નબળો?
મુખ્ય કારણ એ છે કે સેન્ટ્રલ બેંક આ રિઝર્વનો ઉપયોગ ચલણને કોઈ ચોક્કસ ભાવે સ્થિર રાખવા માટે નથી કરતી, પરંતુ માત્ર અત્યંત વોલેટિલિટીને કાબૂમાં લેવા માટે કરે છે. આ રિઝર્વનો મોટો હિસ્સો FCNR(B) ડિપોઝિટ સ્કીમ દ્વારા આવ્યો છે, જે બેંકના બેલેન્સ શીટમાં સુરક્ષિત છે અને ઓપન માર્કેટમાં આવતું નથી. પરિણામે, તે ડોલરની માંગ અને પુરવઠાના સમીકરણો પર તાત્કાલિક અસર કરતું નથી.
વૈશ્વિક દબાણની અસર
રૂપિયામાં ઘટાડો એ માત્ર ફોરેક્સના આંકડા કરતા વધુ ઊંડી સમસ્યા છે. ભારત તેની ક્રૂડ ઓઈલની 85% જરૂરિયાત આયાત કરે છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ $109 પ્રતિ બેરલની ઉપર ટ્રેડ થઈ રહ્યું હોવાથી, ઊર્જા સુરક્ષા માટે દેશે વધુ ડોલર ખર્ચવા પડે છે, જે રૂપિયાને નબળો પાડે છે.
વધુમાં, યુએસમાં ઊંચા વ્યાજ દરને કારણે રોકાણકારો ભારતમાંથી નાણાં પાછા ખેંચી રહ્યા છે. યુએસ ટ્રેઝરી યીલ્ડ 5.02% ના ૧૯ વર્ષના ઉચ્ચ સ્તરે છે, જેના કારણે FII દ્વારા આ વર્ષે લગભગ $27 અબજનું વેચાણ કરવામાં આવ્યું છે.
રોકાણકારોએ શું જોવું જોઈએ?
નબળો રૂપિયો આયાતી કાચા માલના ખર્ચમાં વધારો કરે છે, ખાસ કરીને ઊર્જા અને મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં. જોકે સેન્ટ્રલ બેંક પાસે 11 મહિનાની આયાતને કવર કરવા માટે પૂરતું ભંડોળ છે, છતાં વૈશ્વિક વ્યાજ દર અને તેલના ભાવ કરન્સીની દિશા નક્કી કરી રહ્યા છે. હવે રોકાણકારોની નજર લોકલ કરન્સી ટ્રેડ સેટલમેન્ટ અને ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાના પ્રયાસો પર રહેશે.