ભારતની ફિસ્કલ ડેફિસિટ (Fiscal Deficit) એપ્રિલ થી જુલાઈ ૨૦૨૬ દરમિયાન **₹4.55 લાખ કરોડ** નોંધાઈ છે, જે વાર્ષિક લક્ષ્યાંકના **26.8%** છે. ટેક્સ કલેક્શન મજબૂત હોવા છતાં, સરકાર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ખર્ચ વધારી રહી છે.
ભારત સરકારે નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ ચાર મહિના એટલે કે એપ્રિલ થી જુલાઈ ૨૦૨૬ માટે ફિસ્કલ ડેફિસિટના આંકડા જાહેર કર્યા છે. આ સમયગાળામાં ડેફિસિટ ₹4.55 લાખ કરોડ રહી છે, જે આખા વર્ષ માટે નિર્ધારિત ₹16.96 લાખ કરોડના વાર્ષિક લક્ષ્યાંકના 26.8% જેટલી થાય છે. ફિસ્કલ ડેફિસિટ એટલે જ્યારે સરકારની આવક કરતા ખર્ચ વધી જાય અને તેને ભરપાઈ કરવા માટે દેવું લેવું પડે.
રેવન્યુ અને ખર્ચનો ટ્રેન્ડ
સરકારની આર્થિક સ્થિતિ અત્યારે મજબૂત રેવન્યુ કલેક્શનને કારણે સંતુલિત જણાતી હતી. એપ્રિલ-જુલાઈ સમયગાળામાં નેટ ટેક્સ રિસીપ્ટ્સ ₹8.5 લાખ કરોડ રહી હતી, જ્યારે નોન-ટેક્સ રેવન્યુ ₹4.2 લાખ કરોડ નોંધાઈ હતી. મજબૂત ટેક્સ કલેક્શન સરકારને વધુ પડતું દેવું લીધા વિના કામકાજ ચલાવવામાં મદદ કરી રહ્યું છે.
બીજી તરફ, આ ચાર મહિનામાં કુલ ખર્ચ ₹17.6 લાખ કરોડ થયો છે. જેમાં ₹4.5 લાખ કરોડનો મોટો હિસ્સો કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર (Capital Expenditure) એટલે કે રોડ, રેલવે અને અન્ય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પાછળ ખર્ચવામાં આવ્યો છે, જેથી લાંબાગાળાની આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ મળે.
ભવિષ્યના જોખમો અને પડકારો
જોકે, હાલના આંકડા પ્લાન મુજબ છે, પરંતુ અર્થતંત્ર સામે કેટલાક પડકારો પણ છે. શું ટેક્સ રેવન્યુની આ ગતિ આખું વર્ષ જળવાઈ રહેશે? જો રેવન્યુ કલેક્શન ધીમું પડે અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પાછળનો ખર્ચ ચાલુ રહે, તો ડેફિસિટ પર દબાણ વધી શકે છે.
સાથે જ, અર્થશાસ્ત્રીઓ આ ખર્ચની ફુગાવા (Inflation) પર શું અસર પડશે તેના પર પણ નજર રાખી રહ્યા છે. જો કેપિટલ એક્સપેન્ડિચરથી પ્રાઈવેટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટમાં વધારો નહીં થાય, તો વિકાસ દર લક્ષ્યાંક સુધી પહોંચવો મુશ્કેલ બની શકે છે. ગત વર્ષે સરકાર 4.4% નો ડેફિસિટ ટાર્ગેટ હાંસલ કરવામાં સફળ રહી હતી, પરંતુ આ વર્ષે 4.3% નું લક્ષ્ય પાર કરવા માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને દેવાના નિયંત્રણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું અનિવાર્ય છે.