ભારત હવે કાચા કૃષિ ઉત્પાદનોની નિકાસ કરવાને બદલે પ્રોસેસ્ડ ફૂડ બ્રાન્ડિંગ પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. FY24 માં આ સેક્ટરનું ગ્રોસ વેલ્યુ એડેડ (GVA) વધીને **₹2.24 લાખ કરોડ** થયું છે, જે FMCG કંપનીઓ માટે સપ્લાય ચેઈન અને પ્રોફિટ માર્જિનની નવી તકો ખોલે છે.
ભારત સરકાર હવે કૃષિ ક્ષેત્રમાં મોટો વ્યૂહાત્મક ફેરફાર કરી રહી છે. ભારતને માત્ર કાચા માલના નિકાસકારને બદલે વૈશ્વિક સ્તરે 'પ્રોસેસ્ડ ફૂડ હબ' તરીકે સ્થાપિત કરવાનો લક્ષ્યાંક છે. ફૂડ પ્રોસેસિંગ મિનિસ્ટર ચિરાગ પાસવાને તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે આ સેક્ટરનું GVA જે 2014-15 માં ₹1.34 લાખ કરોડ હતું, તે વધીને 2023-24 માં ₹2.24 લાખ કરોડ થઈ ગયું છે.
FMCG સેક્ટર પર કેવી અસર પડશે?
રોકાણકારો માટે આ સમાચાર ખૂબ મહત્વના છે કારણ કે તે મોટી FMCG કંપનીઓના બિઝનેસ મોડલને સીધી અસર કરે છે. જ્યારે ખેત ઉત્પાદનોનું પ્રોસેસિંગ ખેતરની નજીક થાય છે, ત્યારે કંપનીઓને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળો કાચો માલ મળે છે અને બગાડ ઘટે છે. આનાથી કંપનીઓના પ્રોફિટ માર્જિનમાં સુધારો થઈ શકે છે. સાથે જ, ઈ-કોમર્સ અને ક્વિક-કોમર્સને કારણે સ્થાનિક બ્રાન્ડ્સ પણ હવે ઝડપથી શહેરી બજારો સુધી પહોંચી રહી છે.
સરકારી યોજનાઓ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર
આ વિકાસને વેગ આપવામાં 'પ્રધાનમંત્રી કિસાન સંપદા યોજના' નું મોટું યોગદાન છે, જેણે 1,200 થી વધુ પ્રોજેક્ટ્સને કોલ્ડ ચેઈન માટે મદદ કરી છે. મહારાષ્ટ્ર જેવા રાજ્યો આ ક્ષેત્રમાં અગ્રેસર છે, જ્યાં લગભગ 50,000 લાભાર્થીઓને તાલીમ આપવામાં આવી છે.
શું છે રોકાણકારો માટે જોખમ?
સેક્ટરનો વિકાસ સારો છે, પરંતુ તેમાં કેટલાક જોખમો પણ છે. કાચા માલના ભાવમાં થતી અસ્થિરતા કંપનીઓના માર્જિન પર દબાણ લાવી શકે છે. હવામાન કે રોગને કારણે પાકને નુકસાન થાય તો સીધી અસર પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ પર પડે છે. આ ઉપરાંત, માઈક્રો-એન્ટરપ્રાઈઝને રાષ્ટ્રીય સ્તરે સ્કેલ કરવું એ મોટો પડકાર છે, જેના માટે વિશાળ મૂડી અને ઓપરેશનલ ફોકસની જરૂર પડશે.