AI ના વધતા પ્રભાવ વચ્ચે ભારત સરકાર હવે કેશ-આધારિત કલ્યાણકારી યોજનાઓને બદલે સાર્વભૌમ ઇક્વિટી (Sovereign Equity) મોડલ પર વિચાર કરી રહી છે. સરકાર નાગરિકોને સીધા કેશ આપવાને બદલે સરકારી કંપનીઓના શેર આપવાની યોજના બનાવી રહી છે.
કેશ ટ્રાન્સફરનો વિકલ્પ શું છે?
ભારત સરકાર વેલફેર પોલિસીમાં મોટો ફેરફાર લાવવાની તૈયારીમાં છે. યુનિવર્સલ બેઝિક ઇન્કમ (UBI) માટે સરકારને વાર્ષિક ₹11 લાખ કરોડ થી વધુનો ખર્ચ કરવો પડે તેમ છે, જે રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) માટે મોટો પડકાર છે. આથી, હવે સરકાર સીધી રોકડ આપવાને બદલે જાહેર ક્ષેત્રના એકમો (PSUs) માં નાગરિકોને હિસ્સેદારી આપવાનું વિચારી રહી છે.
આ મોડલ કેવી રીતે કામ કરશે?
ભારતનું ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આ કામમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે. નાગરિકોને સીધા શેર ટ્રાન્સફર કરીને તેમને સરકારી કંપનીઓના શેરહોલ્ડર બનાવવામાં આવશે. આનાથી નાગરિકોને માત્ર ડિવિડન્ડ (Dividend) ની આવક જ નહીં, પરંતુ લાંબા ગાળાની સંપત્તિનું પણ નિર્માણ થશે. નોર્વે જેવા દેશો પહેલેથી જ સોવરિન વેલ્થ ફંડ દ્વારા આવી વ્યવસ્થાનો લાભ આપી રહ્યા છે.
રોકાણકારો માટે શું છે જોખમ અને તકો?
આ યોજના જો અમલમાં આવે તો શેરબજારનું ચિત્ર સંપૂર્ણ બદલાઈ શકે છે.
- લિક્વિડિટીમાં વધારો: લાખો નવા રિટેલ રોકાણકારો બજારમાં આવશે, જેનાથી PSU શેર્સમાં લિક્વિડિટી વધશે.
- બજારની અસ્થિરતા: PSU શેર્સ સરકારી નીતિઓ અને માર્કેટ વોલેટિલિટી પ્રત્યે ખૂબ સંવેદનશીલ હોય છે. જો નાગરિકોની આર્થિક સુરક્ષા આ શેર પર નિર્ભર રહે, તો માર્કેટનો ઘટાડો સીધો ગરીબ વર્ગને અસર કરી શકે છે.
- વહીવટી પડકાર: લાખો નાનાં પોર્ટફોલિયોનું ડિજિટલ મેનેજમેન્ટ કરવું સરકાર માટે મોટો પડકાર હશે.