Whalesbook
વેપાર નીતિમાં મોટો બદલાવ: FTA પર સરકારનું ફોકસ
ભારતના Commerce Secretary Rajesh Agrawal એ જણાવ્યું છે કે, દેશ વૈશ્વિક સ્તરે પોતાની પહોંચ વિસ્તારવા માટે Free Trade Agreements (FTAs) પર ખૂબ જ આક્રમક રીતે કામ કરી રહ્યો છે. ભારત હાલ Israel, Gulf Cooperation Council (GCC), Chile અને Eurasian Economic Union (EAEU) જેવા દેશો સાથે મહત્વપૂર્ણ વાટાઘાટોમાં વ્યસ્ત છે. આ ઉપરાંત, કેનેડા સાથે પણ ફરીથી વાતચીત શરૂ કરવાની શક્યતાઓ ચકાસવામાં આવી રહી છે. આ પ્રયાસોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભારતીય ઉત્પાદનો અને સેવાઓ માટે પસંદગીયુક્ત બજાર સુલભતા (preferential market access) સુનિશ્ચિત કરવાનો છે, જેથી વૈશ્વિક બજારના અંદાજે 55-60% હિસ્સા સુધી પહોંચ બનાવી શકાય.
EU સાથેના FTA બાદ ગતિ તેજ
તાજેતરમાં યુરોપિયન યુનિયન (EU) સાથે થયેલા ઐતિહાસિક FTA બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર ચર્ચાઓમાં નવી ગતિ આવી છે. Agrawal એ જણાવ્યું છે કે આમાંથી ઘણા નવા કરારો ચાલુ વર્ષે જ પૂર્ણ થઈ શકે છે. આ વિસ્તૃત વ્યૂહરચના ભારતની મજબૂત આર્થિક સ્થિતિ પર આધારિત છે; અર્થતંત્ર FY2025-26 માં 7.4% ના દરે વૃદ્ધિ પામવાની ધારણા છે. ખાસ કરીને, સેવા ક્ષેત્ર (services sector) 9.1% ના દરે વિસ્તરી રહ્યું છે અને હવે રાષ્ટ્રીય GDP ના 55% થી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે.
એક્સપોર્ટ (Export) માં મોટો ઉછાળો અને સેવા ક્ષેત્ર પર ભાર
વર્તમાન નાણાકીય વર્ષમાં ભારતીય એક્સપોર્ટ $850 બિલિયન નો આંકડો વટાવવાની ધારણા છે. નવા FTAs અમલમાં આવતાં આ આંકડો વધુ ઝડપથી વધશે. FY2025 માં કુલ ગુડ્સ અને સર્વિસિસ એક્સપોર્ટ $825.3 બિલિયન નોંધાયો હતો. સરકારની વ્યૂહરચના ફક્ત ગુડ્સ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ સેવા ક્ષેત્ર પર પણ ખાસ ભાર મૂકે છે. ભારતનો લક્ષ્યાંક $8 ટ્રિલિયન ના વૈશ્વિક સેવા બજારમાંથી $5 ટ્રિલિયન ને તેના FTAs હેઠળ લાવવાનો છે, જે હાઈ-ટેક અને એગ્રિટેક જેવા ક્ષેત્રોમાં સહયોગને પ્રોત્સાહન આપશે.
અમેરિકા સાથે લાંબા ગાળાની વાતચીત
અમેરિકા (United States) સાથે પણ વાતચીત ચાલી રહી છે, પરંતુ એક વ્યાપક FTA લાંબા ગાળાનો પ્રયાસ છે જેમાં બંને પક્ષોની પ્રતિબદ્ધતાઓ સંતુલિત હોવી જરૂરી છે. આ માટે કોઈ ચોક્કસ સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી નથી. ઇમ્પોર્ટ (Import) ની વાત કરીએ તો, એનર્જી, ગોલ્ડ અને સિલ્વર મુખ્ય કેટેગરીઝ છે, જોકે ભારત ભાવમાં અસ્થિરતા અને ભૌગોલિક રાજકીય જોખમોને પહોંચી વળવા માટે સપ્લાય ચેઇન્સને વૈવિધ્યસભર રાખવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. વેપાર ખાધ (trade deficit) માં આ વર્ષના અંત સુધીમાં $15-20 બિલિયન થી વધુનો વધારો થવાની અપેક્ષા નથી. ડિસેમ્બર 2025 માં વેપાર ખાધ $25.04 બિલિયન રહી હતી, જે નિકાસની સંભાવનાની તુલનામાં વ્યવસ્થાપિત જણાય છે.
સરકારી નીતિઓ અને ભવિષ્યનું આયોજન
તાજેતરના યુનિયન બજેટમાં વેપારને પ્રોત્સાહન આપવા માટે અનેક પગલાં જાહેર કરાયા છે. જેમાં Special Economic Zones (SEZs) માં સ્થાનિક બજારની પહોંચ અને નવી ઉદ્યોગોને રક્ષણ આપવા માટે ફેરફારોનો સમાવેશ થાય છે. ટેક્સટાઈલ ક્ષેત્ર માટેની યોજનાઓ Micro, Small and Medium Enterprises (MSMEs) ને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન્સમાં એકીકૃત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. 200 જૂના મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્લસ્ટર્સને પુનર્જીવિત કરવાની પણ યોજના છે. ભારત કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ (CBAM) જેવી વિકસતી આંતરરાષ્ટ્રીય આબોહવા નિયમોનું પાલન પણ કરશે, જેથી કોઈ ગેરલાભ ન થાય. 27 જાન્યુઆરી, 2026 ના રોજ પૂર્ણ થયેલ India-EU FTA એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે, જે 2032 સુધીમાં EU ના ભારતને એક્સપોર્ટને બમણું કરશે અને ભારતને 2 અબજ ગ્રાહકોના બજારમાં વિશેષ સુલભતા પ્રદાન કરશે, જે જટિલ વૈશ્વિક વેપાર વાતાવરણમાં ભારતને એક વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર તરીકે સ્થાપિત કરે છે.