ભારત સરકારે FDI નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. હવે ફોરેન ફંડિંગ ધરાવતી ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ ફક્ત એક્સપોર્ટ (નિકાસ) માટે પોતાની પાસે ઈન્વેન્ટરી રાખી શકશે, જોકે સ્થાનિક વેચાણ માટે હજુ પણ પ્રતિબંધ યથાવત છે.
ભારત સરકારે વિદેશી રોકાણ (FDI) નિયમોમાં સુધારો કરીને ઈ-કોમર્સ ક્ષેત્ર માટે નવી રાહત જાહેર કરી છે. ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ઈકોનોમિક અફેર્સે 'Foreign Exchange Management (Non-debt Instruments) Rules, 2019' માં ફેરફાર કરીને વિદેશી ફંડિંગ ધરાવતી ઈ-કોમર્સ કંપનીઓને એક્સપોર્ટ માટે ઈન્વેન્ટરી રાખવાની મંજૂરી આપી છે.
શું બદલાયું છે?
અત્યાર સુધી વિદેશી ફંડિંગ ધરાવતી ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ માત્ર 'માર્કેટપ્લેસ' મોડેલ પર કામ કરી શકતી હતી અને ઘરેલું B2C વેચાણ માટે ઈન્વેન્ટરી રાખવા પર કડક પ્રતિબંધ હતો. આ નવી નીતિ ખાસ કરીને એક્સપોર્ટ-ઓરિએન્ટેડ કામગીરી માટે એક નવો રસ્તો ખોલે છે. આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય ભારતીય ઉત્પાદનોને વૈશ્વિક બજારોમાં વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવવાનો છે.
કમ્પ્લાયન્સ અને જોખમો
આ નીતિનો લાભ લેવા માટે કંપનીઓએ કેટલાક કડક નિયમોનું પાલન કરવું પડશે:
- ઈન્વેન્ટરીમાં માત્ર ભારતમાં બનેલી પ્રોડક્ટ્સનો જ સમાવેશ થવો જોઈએ.
- Foreign Trade Policy 2023 અને FEMA નિયમોનું ચુસ્ત પાલન ફરજિયાત છે.
- નિકાસ માટે રાખેલી ઈન્વેન્ટરી અને સ્થાનિક વેચાણ માટેની વસ્તુઓ વચ્ચે સ્પષ્ટ 'ઓડિટેડ સેપરેશન' હોવું જરૂરી છે.
સરકારનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે, જો એક્સપોર્ટ માટેની ઈન્વેન્ટરી ગેરકાયદેસર રીતે ઘરેલું બજારમાં ડાયવર્ટ કરવામાં આવશે, તો કંપનીઓ પર FEMA હેઠળ ભારે દંડ થઈ શકે છે. રોકાણકારો અને માર્કેટ એનાલિસ્ટ્સ હવે એ વાત પર નજર રાખી રહ્યા છે કે મોટી ઈ-કોમર્સ કંપનીઓ તેમના સપ્લાય ચેઈન સ્ટ્રક્ચરમાં કેવી રીતે ફેરફાર કરે છે અને આ નવી જવાબદારીઓને કેવી રીતે હેન્ડલ કરે છે.