ભારતમાં દુષ્કાળનો કહેર: પાંચ રાજ્યોમાં ખેતી અને ગ્રામીણ અર્થતંત્ર પર સંકટના વાદળ

દેશના પાંચ મુખ્ય રાજ્યો - મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, રાજસ્થાન, આંધ્ર પ્રદેશ અને તેલંગાણામાં વરસાદની તીવ્ર અછતને કારણે દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. વર્ષ 2026 ના દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસામાં સરેરાશ કરતા 13% ઓછો વરસાદ નોંધાતા ગ્રામીણ જીવનધોરણ પર તેની સીધી અસર પડી છે. મહારાષ્ટ્ર સરકારે તાત્કાલિક પગલાં લેતા 358 માંથી 265 તાલુકાઓને દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કર્યા છે અને 16 ઓક્ટોબર, 2026 થી ઉદ્યોગો અને સિંચાઈ માટે 10% પાણીના વપરાશમાં કાપ મૂકવાનો આદેશ આપ્યો છે.\n\n### ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વાસ્તવિકતા વચ્ચેનો તફાવત\n\nસરકારે 2023 થી મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી યોજના (MGNREGA) હેઠળ જળ સંચયના પ્રોજેક્ટ્સમાં ₹1.35 લાખ કરોડ જેવી જંગી રકમ ખર્ચી હોવા છતાં ગ્રામીણ અર્થતંત્ર નબળું જણાય છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જળ સંચયના માળખાં લાંબા ગાળાના ગરમીના સમયગાળા દરમિયાન ભેજ જાળવી રાખવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે.\n\n### કયા સેક્ટર્સ પર પડશે અસર?\n\nરોકાણકારો માટે આ સમાચાર ચિંતાજનક છે. એગ્રોકેમિકલ, ફર્ટિલાઈઝર અને ટ્રેક્ટર બનાવતી કંપનીઓની કમાણીમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના છે. ખરીફ પાકના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થવાથી ખેડૂતોની ખરીદશક્તિ ઘટશે, જેની સીધી અસર આ કંપનીઓના વેચાણ પર પડશે. આ ઉપરાંત, ગ્રામીણ ધિરાણ આપતી NBFC અને બેંકો માટે પણ જોખમ વધી રહ્યું છે. ખેડૂતોની આવક ઘટવાથી કૃષિ ક્ષેત્રમાં નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ્સ (NPAs) વધવાની અને લોન રિસ્ટ્રક્ચરિંગની જરૂરિયાત ઊભી થવાની શક્યતા છે.\n\n### આગળ શું જોવું?\n\nહવે રોકાણકારોની નજર રવિ સિઝનના વાવેતર પર રહેશે. જમીનમાં ભેજનું પ્રમાણ ઓછું હોવાથી પાક ઉત્પાદન વિશે અનિશ્ચિતતા છે. આગામી ક્વાર્ટરના પરિણામોમાં ગ્રામીણ વેચાણના આંકડા અને બેન્કિંગ સેક્ટરની એસેટ ક્વોલિટી પર સતત નજર રાખવી જરૂરી છે.