ભારતમાં ડિમેટ એકાઉન્ટ ગ્રોથ ધીમો પડ્યો: FY26 માં **22%** નો ઘટાડો, માર્કેટ વોલેટિલિટી મુખ્ય કારણ

નવા ડિમેટ એકાઉન્ટ્સ ઉમેરાવાની ગતિ ધીમી

ભારતમાં નવા ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલાવવાની ગતિ નાણાકીય વર્ષ 2026 (FY26) માં નોંધપાત્ર રીતે ધીમી પડી છે, જે FY25 ની સરખામણીમાં 22% નો ઘટાડો દર્શાવે છે. ડિપોઝિટરીઝ NSDL અને CDSL એ FY26 માં આશરે 32 મિલિયન નવા એકાઉન્ટ ઉમેર્યા, જેના પગલે કુલ ડિમેટ એકાઉન્ટ્સની સંખ્યા 225 મિલિયન થી વધુ થઈ ગઈ છે.

આ ઘટાડો ત્યારે આવ્યો જ્યારે Equity Markets ને પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો. ભારતના બેન્ચમાર્ક ઇન્ડેક્સ, Nifty 50 માં 5.1% અને Sensex માં 7.1% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો. Broader markets માં મિશ્ર પરિણામો રહ્યા, જેમાં Nifty Midcap 100 માં 1.9% નો વધારો થયો, જ્યારે Smallcap 100 માં લગભગ 6% નો ઘટાડો થયો.

વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાઓ, જેમ કે ટ્રેડ એક્શન્સ અને Geopolitical tensions, એ બજારમાં અસ્થિરતા વધારી. આના કારણે FPIs (Foreign Portfolio Investors) દ્વારા સતત વેચવાલી અને બજારમાં ઘટાડો નોંધાયો, જેણે Retail Investor ના વિશ્વાસને ઘટાડ્યો. FY25 માં એકાઉન્ટ ખોલવાના મુખ્ય ચાલકબળ એવા IPOs માં પણ રોકાણકારોનો ઉત્સાહ ઓછો જોવા મળ્યો. જોકે, IPOs દ્વારા ₹1.8 ટ્રિલિયન નું ફંડરેઇઝિંગ થયું હતું, પરંતુ લિસ્ટિંગ ગેઇન્સ એક વર્ષ અગાઉના 30% થી ઘટીને ફક્ત 8% રહ્યા, અને Retail participation નોંધપાત્ર રીતે નબળો પડ્યો.

લાંબા ગાળાના ગ્રોથ ડ્રાઇવર્સ હજુ પણ મજબૂત

તાજેતરના બજારના પડકારો છતાં, ભારતમાં Financial Market participation ને વેગ આપતા લાંબા ગાળાના Structural Factors મજબૂત છે. લોકો શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં Digital Access થી પ્રેરિત થઈને Savings ને Financial Products માં વધુને વધુ Shift કરી રહ્યા છે. આનાથી રોકાણકારોની સંખ્યામાં સતત વૃદ્ધિને ટેકો મળવાની અપેક્ષા છે. India નું GDP FY27 માં 6.4% થી 7% થી વધુ રહેવાની ધારણા છે, જે Monetary Policy, સરકારી ઉત્તેજના, ટેક્સ સુધારા અને Business સરળ બનાવવાના પ્રયાસો જેવા પરિબળો દ્વારા સમર્થિત છે.

ડિપોઝિટરીઝ વચ્ચે સ્પર્ધા

NSDL અને CDSL, જે મુખ્ય ડિપોઝિટરી સેવા પ્રદાતાઓ છે, તેમની વચ્ચે તીવ્ર સ્પર્ધા જોવા મળે છે. એપ્રિલ 2026 ની શરૂઆતમાં, NSDL નું માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન આશરે ₹17,652 કરોડ અને P/E રેશિયો 47.3 હતો. CDSL, જેનું માર્કેટ કેપ લગભગ ₹247,937 કરોડ અને P/E રેશિયો 52.06 છે, તે Retail segment માં મોટી બજાર હિસ્સો ધરાવે છે. NSDL પાસે 65,000 થી વધુ ડિપોઝિટરી પાર્ટિસિપન્ટ સેન્ટર્સ છે, જ્યારે CDSL પાસે 18,918 છે. જોકે, CDSL એ NSDL કરતાં વધુ Retail investor accounts ઉમેર્યા છે અને ઝડપી નફો વૃદ્ધિ કરી છે. CDSL એ Q3 FY26 માં 76 લાખ બેનિફિશિયલ ઓનર એકાઉન્ટ્સ ઉમેર્યા, જે NSDL ના 13 લાખ કરતાં ઘણા વધારે છે.

ગ્રોથ માટે જોખમો અને ચિંતાઓ

સંભવિત Growth ને અસર કરતા ઘણા પરિબળો છે. FPIs એ 2025 માં અંદાજે $18 બિલિયન ની ઉપાડ કરી, જે Domestic Equity performance માટે એક પડકાર છે. Geopolitical tensions અને Energy price volatility રોકાણકારોના સેન્ટિમેન્ટને અસર કરી શકે છે. IPO market માં Record fundraising છતાં, Retail enthusiasm માં ઘટાડો IPO fatigue સૂચવે છે.

Outlook અને Analyst Views

FY27 માટે, analysts અપેક્ષા રાખે છે કે Demat account growth સામાન્ય સ્તર પર પાછા ફરશે. ICRA એ અંદાજ લગાવ્યો છે કે FY2027 માં Industry-wide NOI માં લગભગ 10% નો વધારો થશે. Motilal Oswal એ BFSI સેક્ટરના Earnings માં FY27 થી 16-17% વૃદ્ધિની આગાહી કરી છે. Nomura એ 2026 ના અંત સુધીમાં Nifty 29,300 સુધી પહોંચવાનો અંદાજ લગાવ્યો છે, જે 12% ના Return સૂચવે છે.