Whalesbook
માર્ચમાં ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો:
ભારતના આઠ મુખ્ય કોર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઉદ્યોગોના વૃદ્ધિ દર માર્ચમાં 0.4% જેટલો ઘટ્યો છે. છેલ્લા પાંચ મહિનામાં આ પ્રથમ ઘટાડો છે અને છેલ્લા બે વર્ષમાં આ સૌથી નબળું પ્રદર્શન રહ્યું છે. આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ ખાતર, ક્રૂડ ઓઇલ, કોલસા અને વીજળી ઉત્પાદનમાં આવેલી મોટી ગિરાવટ છે. ખાતર ઉત્પાદનમાં સૌથી તીવ્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો, જે 24.6% રહ્યો. આ ઘટાડા માટે પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંકટને કારણે કુદરતી ગેસ અને એમોનિયા જેવા મુખ્ય કાચા માલની આયાતમાં વિક્ષેપને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવી રહ્યો છે. ક્રૂડ ઓઇલ ઉત્પાદનમાં 5.7% અને કોલસાના ઉત્પાદનમાં 4.0% નો ઘટાડો થયો છે, જે તાજેતરના વલણો ચાલુ રાખે છે. વીજળી ઉત્પાદનમાં પણ નજીવો 0.5% નો ઘટાડો થયો છે.
બીજી તરફ, કુદરતી ગેસના ઉત્પાદનમાં 6.4% નો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જે છેલ્લા 22 મહિનામાં સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ છે. આ વૃદ્ધિનું કારણ પશ્ચિમ એશિયામાંથી ઓછી થતી આયાતના વિકલ્પ તરીકે ઘરેલું ઉત્પાદકો દ્વારા ઉત્પાદન વધારવું છે. સ્ટીલ ઉત્પાદનમાં 2.2% અને સિમેન્ટ ઉત્પાદનમાં 4.0% નો વધારો થયો છે, જે બાંધકામ અને માળખાકીય પ્રોજેક્ટ્સમાં ધીમી પણ સ્થિર માંગ સૂચવે છે.
પશ્ચિમ એશિયા સંકટની ખાતર પર અસર:
પશ્ચિમ એશિયાના સંકટને કારણે ભારતના સપ્લાય ચેઇનમાં, ખાસ કરીને ખાતર ક્ષેત્રમાં, નબળાઈઓ ઉજાગર થઈ છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની જેવા મુખ્ય શિપિંગ માર્ગોમાં વિક્ષેપને કારણે યુરિયા ઉત્પાદન માટે જરૂરી લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) અને એમોનિયાની આયાતમાં ઘટાડો થયો છે. આ નિર્ભરતા ભારતને તેના કૃષિ ક્ષેત્રમાં ભૂ-રાજકીય અસ્થિરતા માટે સંવેદનશીલ બનાવે છે, જે ખાદ્ય સુરક્ષા અને ખેતી ખર્ચ પર અસર કરી શકે છે. Crisil Ratings એ ચેતવણી આપી છે કે લાંબા સમય સુધી વિક્ષેપ ઘરેલું ખાતર ઉત્પાદનમાં 10-15% ઘટાડો કરી શકે છે, જેનાથી સરકારની સબસિડીનો બોજ ₹25,000 કરોડ સુધી વધી શકે છે.
પુરવઠાની અછત વચ્ચે કુદરતી ગેસમાં વૃદ્ધિ:
ઘરેલું કુદરતી ગેસ ઉત્પાદનમાં મજબૂત વૃદ્ધિ આયાતી પડકારોને આંશિક રીતે સરભર કરે છે. પશ્ચિમ એશિયામાંથી કુદરતી ગેસની આયાત ઘટતાં, સ્થાનિક ઉત્પાદકો પોતાનું ઉત્પાદન વિસ્તારી રહ્યા છે. આ વલણ ઘરેલું ઉર્જા ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા અને વિદેશી સપ્લાયર્સ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાના સરકારના પ્રયાસો સાથે સુસંગત છે. માર્ચમાં કોર સેક્ટરના સંકોચન છતાં, નાણાકીય વર્ષ FY25-26 માં કોર સેક્ટરની કુલ વૃદ્ધિ 2.6% રહી હતી. ફેબ્રુઆરી 2026 માટે ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન સૂચકાંક (IIP) માં મુખ્યત્વે ઉત્પાદન ક્ષેત્ર દ્વારા 5.2% ની મજબૂત વાર્ષિક વૃદ્ધિ જોવા મળી હતી. જોકે, ICRA ના વિશ્લેષકો પશ્ચિમ એશિયા સંકટની પ્રતિકૂળ અસરને ધ્યાનમાં રાખીને માર્ચ 2026 માટે IIP વૃદ્ધિ ધીમી પડીને 1-2% રહેવાની ધારણા રાખે છે.
વ્યાપક આર્થિક ચિંતાઓ:
કોર ઉદ્યોગોમાં થયેલો ઘટાડો ખાતરો અને ઊર્જા જેવા આવશ્યક ઇનપુટ્સ માટે ભારતની આયાત પરની નિર્ભરતાને ઉજાગર કરે છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષે સપ્લાય ચેઇનની નબળાઈઓ દર્શાવી છે, જે કૃષિ ઉત્પાદન અને ખાદ્ય ફુગાવા પર સંભવિત અસર કરી શકે છે. સરકાર ખાતર પ્લાન્ટ્સને ગેસ ફાળવણીને પ્રાધાન્ય આપી રહી છે અને સ્ટોક જાળવી રહી છે, પરંતુ લાંબા ગાળાનું ભૂ-રાજકીય સંકટ અછત અને ઊંચા સબસિડી બોજ તરફ દોરી શકે છે, જે રાજકોષીય તંદુરસ્તી પર દબાણ લાવી શકે છે.
ભૂ-રાજકીય તણાવ દ્વારા ઉશ્કેરાયેલા વૈશ્વિક ઉર્જાના ભાવમાં વધારો વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ફુગાવાના જોખમને પણ વધારે છે. ખાતરો અને પેટ્રોકેમિકલ્સના વધતા ખર્ચ કૃષિ ઉત્પાદનો અને ગ્રાહક ચીજવસ્તુઓના ઊંચા ભાવમાં પરિણમી શકે છે, જે ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ફુગાવા વ્યવસ્થાપન માટે પડકારો ઊભા કરી શકે છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી પસાર થતી ક્રૂડ ઓઇલની આયાત પર ભારતની નોંધપાત્ર નિર્ભરતાને કારણે, લાંબા સમય સુધી વિક્ષેપ આયાત બિલને તીવ્રપણે વધારી શકે છે અને ભારતીય રૂપિયા પર દબાણ લાવી શકે છે.
ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માટે આઉટલૂક:
વિશ્લેષકો આ વિક્ષેપોને કારણે નજીકના ગાળામાં ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માટે સાવચેતીભર્યા દૃષ્ટિકોનની અપેક્ષા રાખે છે. ICRA માર્ચ 2026 માટે IIP વૃદ્ધિ ધીમી પડીને 1-2% રહેવાની આગાહી કરે છે. જ્યારે ઉત્પાદન ક્ષેત્ર મજબૂતી દર્શાવે છે, ત્યારે વૈશ્વિક પુરવઠાના આંચકા અને ઉર્જા ખર્ચમાં વધારો ભાવિ પ્રદર્શનને નિર્ણાયક રીતે આકાર આપશે. "મેક ઇન ઇન્ડિયા 3.0" જેવી સરકારી પહેલો ઘરેલું ઉત્પાદનને મજબૂત કરવા અને સ્થિતિસ્થાપકતા નિર્માણ કરવાનો હેતુ ધરાવે છે. જોકે, એકંદર ક્ષેત્ર વૃદ્ધિ વૈશ્વિક ઉર્જા બજારોના સ્થિરીકરણ અને સપ્લાય ચેઇન બોટલનેક્સના નિરાકરણ પર આધાર રાખે છે. ઉદ્યોગના નેતાઓ પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) જેવી યોજનાઓ અને MSME માટે સરળ ધિરાણની સુલભતા દ્વારા સતત સરકારી સમર્થન માંગી રહ્યા છે.