ભારતનું કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ્સ સેક્ટર ૨૦૩૦ સુધીમાં **₹૩.૨૫ લાખ કરોડ**ના વેલ્યુએશનને સ્પર્શવા માટે તૈયાર છે. વાર્ષિક **૮% થી ૧૦%** ના ગ્રોથ રેટ સાથે આગળ વધી રહેલા આ સેક્ટરમાં લોકલ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને એક્સપોર્ટ વધારવા માટેના પડકારો પણ મોટા છે.
મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ઈમ્પોર્ટનો મોટો પડકાર
ભારતીય મેન્યુફેક્ચરર્સ માટે સૌથી મોટી સમસ્યા આયાતી કમ્પોનન્ટ્સ (Imported Components) પરની નિર્ભરતા છે, ખાસ કરીને ટેલિવિઝન અને એર કંડિશનર્સના સેક્ટરમાં. જોકે કેટલાક ઉત્પાદનોમાં પ્રગતિ જોવા મળી છે, છતાં જટિલ એપ્લાયન્સીસ માટે આજે પણ વિદેશી સોર્સિંગ પર આધાર રાખવો પડે છે. ૨૦૩૦ ના લક્ષ્ય સુધી પહોંચવા માટે ક્લસ્ટર-આધારિત મેન્યુફેક્ચરિંગ અને કોમ્પ્રેસર તથા ડિસ્પ્લે પેનલ જેવા મહત્વના પાર્ટ્સ ભારતમાં જ બનાવવા માટે રોકાણ વધારવું અનિવાર્ય છે.
સરકારની Production Linked Incentive (PLI) સ્કીમ આ નિર્ભરતા ઘટાડવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે. જો કંપનીઓ સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતા નહીં વધારે, તો તેઓ કરન્સી ફ્લક્ચ્યુએશન અને સપ્લાય ચેઈન વિક્ષેપો સામે લાંબા સમય સુધી ટકી શકશે નહીં.
એક્સપોર્ટ અને R&D માં ગેપ
સ્થાનિક વેચાણમાં વધારો હોવા છતાં, ભારતનો વૈશ્વિક એક્સપોર્ટ માર્કેટમાં હિસ્સો ૧% થી પણ ઓછો છે. થાઈલેન્ડ જેવા દેશોએ એર-કંડિશનર એક્સપોર્ટમાં મજબૂત ઈકોસિસ્ટમ બનાવી છે, જેની સામે ભારતે હજુ ટેસ્ટિંગ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને બેકવર્ડ ઈન્ટિગ્રેશન (Backward Integration) પર કામ કરવાની જરૂર છે.
આ ઉપરાંત, લિસ્ટેડ ભારતીય કંપનીઓ તેમના રેવન્યુના ૧% થી પણ ઓછો હિસ્સો રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (R&D) માં ખર્ચે છે, જ્યારે વૈશ્વિક કંપનીઓ ૧% થી ૪% સુધીનું રોકાણ કરે છે. જો ભારતીય કંપનીઓ માત્ર 'એસેમ્બલી હબ' બનીને રહી જશે તો ટેકનોલોજીકલ લીડરશિપ મેળવવી મુશ્કેલ બનશે. રોકાણકારોએ આગામી સમયમાં PLI સ્કીમનો અમલ અને કંપનીઓના માર્જિન પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.