ભારત સરકાર કેળાની ખેતીના સેક્ટરમાં વિદેશી રોકાણ (FDI) લાવવા પર વિચાર કરી રહી છે. આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય લોજિસ્ટિક્સ અને કોલ્ડ સ્ટોરેજને આધુનિક બનાવીને **$1 અબજ** ડોલરની નિકાસનો લક્ષ્યાંક પ્રાપ્ત કરવાનો છે.
ભારત સરકારનું વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય હાલમાં કેળાની ખેતીના ક્ષેત્રમાં વિદેશી સીધું રોકાણ (FDI) લાવવા માટે સ્ટેકહોલ્ડર્સ સાથે મંત્રણા કરી રહ્યું છે. અત્યારે ચા, કોફી, રબર અને પામ ઓઈલ જેવા ક્ષેત્રોમાં ઓટોમેટિક રૂટ હેઠળ 100 ટકા FDI ની મંજૂરી છે, ત્યારે કેળાના ઉત્પાદનને પણ આ દાયરામાં લાવવાની કવાયત તેજ બની છે.
નિકાસની અપાર સંભાવનાઓ
ભારત વિશ્વમાં કેળાનો સૌથી મોટો ઉત્પાદક દેશ છે, જે વૈશ્વિક ઉત્પાદનમાં લગભગ 26 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. જોકે, વૈશ્વિક નિકાસમાં ભારતનો હિસ્સો માત્ર 1 ટકા જેટલો જ છે. નાણાકીય વર્ષ 2024-25 માં ભારતની કેળાની નિકાસ $377.5 મિલિયન ડોલર રહી હતી, જે પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં 30 ટકા નો વધારો દર્શાવે છે. સરકાર હવે આ આંકડાને $1 અબજ ડોલર સુધી લઈ જવા માંગે છે, જેના માટે કોલ્ડ ચેઈન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને આધુનિક પ્રોસેસિંગ ટેકનોલોજી અનિવાર્ય છે.
લોજિસ્ટિક્સ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના પડકારો
માત્ર મૂડી રોકાણ પૂરતું નથી. કેળા એક નાશવંત પાક હોવાથી, તેના પરિવહન માટે અત્યાધુનિક કોલ્ડ સ્ટોરેજ અને રેફ્રિજરેટેડ સુવિધાઓની જરૂર છે. ભારતમાં નાના ખેડૂતોનું વર્ચસ્વ અને જમીન સંપાદનના જટિલ નિયમો રોકાણકારો માટે મુખ્ય અવરોધ બની શકે છે. આ પ્રોજેક્ટની સફળતા સરકારી નીતિઓ કેટલી સરળ બને છે અને નાના ખેડૂતોને આ સપ્લાય ચેઈનમાં કેવી રીતે જોડવામાં આવે છે તેના પર નિર્ભર રહેશે.
રાજ્યો પર નજર
ભારતમાં કેળાનું 67 ટકા ઉત્પાદન મુખ્યત્વે આંધ્રપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, તમિલનાડુ અને ઉત્તર પ્રદેશમાં થાય છે. વિદેશી કંપનીઓનો પ્રવેશ આ રાજ્યોમાં ગુણવત્તાના ધોરણોને વૈશ્વિક સ્તરે લઈ જઈ શકે છે, જે એગ્રી-લોજિસ્ટિક્સ અને ફૂડ પ્રોસેસિંગ કંપનીઓ માટે લાંબા ગાળે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.