Whalesbook
વિકાસનો નવો મંત્ર: રોકાણ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર
આ વર્ષના Union Budget 2026-27 નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વપરાશ આધારિત વિકાસને બદલે રોકાણ આધારિત વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. સરકાર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (Infrastructure) અને મેન્યુફેક્ચરિંગ (Manufacturing) ક્ષેત્રોમાં મોટા પાયે ભંડોળ ઠાલવીને દેશની આર્થિક ગતિને નવી ઊંચાઈ આપવા માંગે છે. જોકે, મહત્વકાંક્ષી ખર્ચ યોજનાઓ વચ્ચે દેવું ચૂકવણીનું વધતું ભારણ અને પ્રાઇવેટ રોકાણ પરની વધુ નિર્ભરતા ભવિષ્યમાં પડકાર બની શકે છે.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર અભૂતપૂર્વ ભાર
બજેટમાં કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર (Capital Expenditure) ને વિકાસના મુખ્ય એન્જિન તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. અસરકારક મૂડી ખર્ચ (Effective Capital Spending) 4.4% GDP સુધી, એટલે કે ₹17.14 લાખ કરોડ સુધી વધારવામાં આવ્યો છે. આ ભંડોળ મુખ્યત્વે રેલવે, રોડ, પોર્ટ અને ઉર્જા ક્ષેત્રો પર કેન્દ્રિત રહેશે. કેન્દ્રીય મૂડી ખર્ચ ₹12.2 લાખ કરોડ રહેવાનો અંદાજ છે. પ્રાઇવેટ રોકાણને આકર્ષવા માટે 'ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રિસ્ક ગેરંટી ફંડ' જેવી પહેલ કરવામાં આવી છે. રેલવે માટે ફાળવણી 10.15% વધીને ₹2.81 લાખ કરોડ અને રોડ માટે 7.85% વધીને ₹3.1 લાખ કરોડ કરવામાં આવી છે. પોર્ટ, શિપિંગ અને વોટરવેઝમાં લગભગ 49% નો વધારો જોવા મળ્યો છે. Nifty Infrastructure Index માં રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધ્યો છે, જેનો 1-વર્ષનો CAGR 14.3% રહ્યો છે.
મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ગ્રીન એનર્જી પર ફોકસ
મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને પણ વેગ આપવામાં આવી રહ્યો છે. સેમિકન્ડક્ટર, બાયોફાર્મા, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, કેમિકલ્સ અને ટેક્સટાઇલ જેવા ક્ષેત્રોને લક્ષ્યાંકિત સહાય મળશે. 'India Semiconductor Mission 2.0' અને ₹10,000 કરોડ ના 'Biopharma SHAKTI' પ્રોગ્રામ દ્વારા આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરાશે. ન્યુ અને રિન્યુએબલ એનર્જી મંત્રાલયની ફાળવણી લગભગ 24% વધારવામાં આવી છે, જે સ્વચ્છ ઉર્જા પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે.
રાજકોષીય શિસ્ત સામે દેવું ચૂકવણીનું ભારણ
મોટા પાયે મૂડી ખર્ચ છતાં, નાણાકીય ખાધ (Fiscal Deficit) ને ઘટાડીને GDPના 4.3% પર લાવવાનો લક્ષ્યાંક છે. જોકે, વ્યાજ ચૂકવણીમાં 10% નો વધારો થયો છે, જે દેવું ચૂકવણીના સતત દબાણને દર્શાવે છે. આ વધેલો ખર્ચ ભવિષ્યમાં સરકારની ખર્ચ કરવાની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરી શકે છે. સરકાર રોકાણ દ્વારા ટકાઉ વૃદ્ધિનો માર્ગ અપનાવી રહી છે, પરંતુ વધતું વ્યાજ ભારણ રાજકોષીય શિસ્ત માટે એક મોટો પડકાર બની રહેશે.
ભવિષ્યની રૂપરેખા અને જોખમો
વિશ્લેષકો માને છે કે સરકાર ચોક્કસ હસ્તક્ષેપો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે, જેમાં કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર અને રાજકોષીય શિસ્ત પર ભાર મૂકવામાં આવશે. Morgan Stanley ના અનુમાન મુજબ, ભારતનું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર રોકાણ FY24 ના 5.3% થી વધીને FY29 સુધીમાં 6.5% GDP સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ માટે પ્રાઇવેટ રોકાણ પર ભારે નિર્ભરતા અમલીકરણના જોખમો ઊભા કરે છે. બજેટની અસર હંમેશા મિશ્ર રહી છે; વિકાસલક્ષી બજેટ સામાન્ય રીતે સારું પ્રદર્શન કરે છે, પરંતુ બજારની ભાવના અસ્થિર રહી શકે છે.