Whalesbook
'રિફોર્મ એક્સપ્રેસ' બજેટની મુખ્ય થીમ
આ વર્ષનું બજેટ પરંપરાગત ટેક્સ કપાતને બદલે દેશના આર્થિક માળખાને મજબૂત કરવા પર વિશેષ ધ્યાન આપશે. નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે બજેટના ભાગ B માં 'રિફોર્મ એક્સપ્રેસ' થીમ હેઠળ ઉત્પાદન, વેપાર અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે લાંબા ગાળાના સુધારા લાવવાની રૂપરેખા રજૂ કરી છે. આ સ્ટ્રક્ચરલ રિફોર્મ્સનો ઉદ્દેશ્ય વૈશ્વિક વેપારના બદલાતા અને પડકારજનક માહોલમાં ભારતની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાનો છે, ખાસ કરીને જ્યારે ભારતીય નિકાસકારોને અનેક અવરોધોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
આર્થિક ગ્રોથ સામે માર્કેટની સાવચેતી
બજેટ રજૂ થાય તે પહેલાં, ભારતીય અર્થતંત્ર મજબૂત સ્થિતિમાં છે. ઇકોનોમિક સર્વે 2025-26 મુજબ, ભારતનો GDP ગ્રોથ 7.6% રહેવાનો અંદાજ છે, જે ચાલુ વર્ષના 7.4% નો સુધારેલો અંદાજ દર્શાવે છે. છૂટક ફુગાવો (CPI) ઘટીને ડિસેમ્બરમાં 1.3% ની નીચી સપાટીએ પહોંચી ગયો છે, જે RBI ના લક્ષ્યાંકની અંદર છે. ઘરેલું માંગ સ્થિર છે અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રે પણ સુધારાના સંકેતો દેખાઈ રહ્યા છે. જોકે, વૈશ્વિક બજારોમાંથી આવતા દબાણ, ખાસ કરીને ટેરિફ (tariffs) અને રૂપિયાના અવમૂલ્યનને કારણે શેરબજારમાં સાવચેતીભર્યું વલણ જોવા મળી રહ્યું છે. રોકાણકારો અપેક્ષા રાખે છે કે બજેટ આર્થિક ગતિને જાળવી રાખશે અને સાથે સાથે ફિસ્કલ ડિસિપ્લિન (fiscal discipline) નું પાલન પણ કરશે.
ટેક્સમાં મોટા ફેરફારની શક્યતા ઓછી
પર્સનલ ઇન્કમ ટેક્સ (personal income tax) માં મોટા ફેરફારોની અપેક્ષા હાલમાં ઓછી છે, કારણ કે બજેટ 2025 માં જ ટેક્સ વ્યવસ્થામાં વ્યાપક સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા. સરકાર સામાન્ય રીતે સતત બે વર્ષમાં મોટા નાણાકીય ફેરફારો ટાળે છે. તેથી, આવકવેરાના દરો કે સ્લેબમાં નજીવા ફેરફારો થઈ શકે છે, જેમ કે સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન (standard deduction) માં થોડો વધારો. ઉદ્યોગ જગત લોંગ-ટર્મ કેપિટલ ગેઇન્સ (LTCG) ટેક્સેશન અંગે સ્પષ્ટતાની રાહ જોઈ રહ્યું છે, પરંતુ હાલનો માહોલ અચાનક નીતિગત ફેરફારોને બદલે સ્થિરતા દર્શાવે છે.
કસ્ટમ્સ રિફોર્મ અને યુનિફાઇડ ઝોન પર ભાર
વેપાર અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રને સરળ બનાવવા માટે, સરકાર કસ્ટમ્સ રિફોર્મ (customs reform) લાવવાની યોજના ધરાવે છે. આનાથી કસ્ટમ્સ ડ્યુટી (customs duty) ની પ્રક્રિયાઓ સરળ બનશે, ટેરિફ સિસ્ટમ વધુ અનુમાનિત બનશે અને ગ્લોબલ વેલ્યુ ચેઇન્સ (global value chains) માં કામ કરતી કંપનીઓ માટે સુવિધા વધશે. આ ઉપરાંત, હાલના સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (SEZ) અને એક્સપોર્ટ ઓરિએન્ટેડ યુનિટ (EOU) જેવી રચનાઓને એકીકૃત કરીને 'યુનિફાઇડ એક્સપોર્ટ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ઝોન' (Unified Export and Manufacturing Zones) બનાવવાનો પ્રસ્તાવ છે. આ પગલાં નિકાસકારો અને ઉત્પાદકો માટે કાર્યક્ષમતા વધારશે અને દેશી મૂલ્યવૃદ્ધિ (domestic value addition) ને પ્રોત્સાહન આપશે.
ફિસ્કલ લક્ષ્યાંક અને ક્ષેત્રીય પ્રાથમિકતાઓ
આગામી બજેટમાં સરકાર ફિસ્કલ ડેફિસિટ (fiscal deficit) ને GDP ના 4.2% ની આસપાસ જાળવી રાખવા પ્રતિબદ્ધ રહેશે. ખર્ચ વૃદ્ધિ મધ્યમ રહેવાની શક્યતા છે, પરંતુ સંરક્ષણ (defence), રિન્યુએબલ એનર્જી (renewable energy), સેમિકન્ડક્ટર્સ (semiconductors) અને શહેરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર (urban infrastructure) જેવા ક્ષેત્રો પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવશે. ઘટતી મોંઘવારી સરકારને વૃદ્ધિ અને માંગને ટેકો આપવા માટે જરૂરી નાણાકીય અવકાશ (fiscal space) પૂરો પાડે છે. આ બજેટ લાંબા ગાળાના આર્થિક વિકાસ માટે મહત્વપૂર્ણ સ્ટ્રક્ચરલ રિફોર્મ્સ લાવવાની સંભાવના દર્શાવે છે.