Whalesbook
નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે 1 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ સંસદમાં Union Budget 2026 રજૂ કર્યું, જે દેશના મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રોને મજબૂત કરવા પર કેન્દ્રિત છે. આ બજેટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ટકાઉ આર્થિક વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ભારતીય અર્થતંત્રને વૈશ્વિક સ્તરે વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવવાનો છે.
મુખ્ય કેન્દ્ર: મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વેગ
બજેટનો મુખ્ય આધારસ્તંભ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષમતાઓને વિસ્તૃત કરવાનો અને દેશના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને આધુનિક બનાવવાનો છે. નાણા મંત્રીએ નાણાકીય વર્ષ 2027 (FY27) માટે મૂડી ખર્ચ (Capital Expenditure) માં નોંધપાત્ર વધારો કરીને તેને ₹12.2 લાખ કરોડ સુધી પહોંચાડવાની જાહેરાત કરી. આ ભંડોળનો ઉપયોગ સાત હાઇ-સ્પીડ રેલ કોરિડોરના વિસ્તરણ અને નવા ડેડિકેટેડ ફ્રેટ કોરિડોરના વિકાસ જેવા પ્રોજેક્ટ્સમાં કરવામાં આવશે, જે માલસામાનની હેરફેરને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવશે. મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને ખાસ કરીને સેમિકન્ડક્ટર, બાયોફાર્મા અને ટેક્સટાઇલ જેવા વ્યૂહાત્મક ઉદ્યોગોમાં પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. બાયોફાર્મા SHAKTI યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય ભારતને ગ્લોબલ બાયોફાર્મા હબ બનાવવાનો છે, જ્યારે ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન 2.0 સ્થાનિક ચિપ ઉત્પાદન ક્ષમતાઓને વેગ આપશે. આ ઉપરાંત, દુર્લભ પૃથ્વી ખનિજો (Rare Earth Minerals) માટે ડેડિકેટેડ કોરિડોર અને કેમિકલ પાર્કની સ્થાપના જેવી યોજનાઓ પણ જાહેર કરવામાં આવી છે.
બજારની શરૂઆતી પ્રતિક્રિયા: અસ્થિરતા અને ઘટાડો
જોકે, બજેટ રજૂ થયા બાદ શેરબજારે શરૂઆતમાં નકારાત્મક પ્રતિક્રિયા આપી. સેન્સેક્સમાં 1,000 પોઈન્ટથી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો અને નિફ્ટી 25,000 ની નીચે સરકી ગયો. આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ ડેરિવેટિવ્ઝ પર સિક્યોરિટીઝ ટ્રાન્ઝેક્શન ટેક્સ (STT) માં વધારો અને બજેટના વ્યાપક નાણાકીય અને નીતિગત અસરોનું રોકાણકારો દ્વારા મૂલ્યાંકન છે. આ શરૂઆતી અસ્થિરતા છતાં, IT અને ફાર્માસ્યુટિકલ સેક્ટરના કેટલાક શેરોએ સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવી.
આર્થિક અંદાજ અને રાજકોષીય લક્ષ્યો
આર્થિક સર્વેક્ષણ મુજબ, FY27 માં ભારતનો આર્થિક વિકાસ દર 6.8% થી 7.2% ની વચ્ચે રહેવાની ધારણા છે. નાણાકીય વર્ષ 2027 (FY27) માટે રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) નું લક્ષ્ય GDP ના 4.3% પર રાખવામાં આવ્યું છે, જ્યારે દેવું-થી-GDP ગુણોત્તર (Debt-to-GDP ratio) ઘટીને 55.6% થવાનો અંદાજ છે.
ક્ષેત્રીય તકો અને પડકારો
બજેટમાં પ્રવાસન (Tourism) ક્ષેત્રને પણ મોટો વેગ આપવાની યોજના છે, જેમાં ટ્રેકિંગ રૂટ્સ, ઐતિહાસિક સ્થળો અને બૌદ્ધ પરિપથોનો વિકાસ સામેલ છે. માઇક્રો, સ્મોલ અને મીડિયમ એન્ટરપ્રાઇઝિસ (MSMEs) માટે SME ગ્રોથ ફંડ અને ક્રેડિટ-ગેરંટી યોજનાઓ દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવશે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ બજેટને 'ઐતિહાસિક' ગણાવ્યું અને તેને 'વિકસિત ભારત' 2047 માટેની યોજના ગણાવતા 'તકોનો ધોરીમાર્ગ' ગણાવ્યો. જોકે, આ મહત્વાકાંક્ષી યોજનાઓના અમલીકરણ અને વૈશ્વિક વેપાર અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે રોકાણકારોના વિશ્વાસ પર તેની અસર અંગે ચિંતાઓ યથાવત છે.
ભવિષ્યની દિશા
આ બજેટ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વાકાંક્ષી વૃદ્ધિ લક્ષ્યોને નાણાકીય શિસ્ત સાથે સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ દર્શાવે છે. મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સ્થાનિક ક્ષમતાઓ વધારવા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સુધારવા અને MSMEs તેમજ પ્રવાસન જેવા ઉદ્યોગોને ટેકો આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું એ લાંબા ગાળાના વિકાસનો માર્ગ સૂચવે છે. બજારની શરૂઆતી અસ્થિરતા છતાં, નીતિગત દિશા સ્થિર, લાંબા ગાળાના રોકાણને આકર્ષવા અને સર્વસમાવેશક વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ પહેલોની સફળતા અસરકારક અમલીકરણ અને વૈશ્વિક આર્થિક પડકારોનો સામનો કરવાની ક્ષમતા પર નિર્ભર રહેશે.