Whalesbook
બજેટ 2026: આર્થિક વૃદ્ધિ અને વૈશ્વિક વેપાર માટે બ્લુપ્રિન્ટ
Union Budget 2026 ની રજૂઆત સાથે, ભારતે તેની આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા (Economic Resilience) અને વૈશ્વિક વેપાર (Global Trade) માં સ્થાન મજબૂત કરવા માટે એક સ્પષ્ટ વ્યૂહાત્મક દિશા અપનાવી છે. નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આગામી નાણાકીય વર્ષ માટે જે રોડમેપ રજૂ કર્યો છે, તેમાં સતત જાહેર રોકાણ (Public Investment) અને માળખાકીય સુધારાઓ (Structural Reforms) પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આ બજેટ ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો પર આધારિત છે: આર્થિક વૃદ્ધિને વેગ આપવો, નાગરિકોની આકાંક્ષાઓ પૂર્ણ કરવી અને તમામ ક્ષેત્રોમાં સમાવેશી વિકાસ (Inclusive Development) સુનિશ્ચિત કરવો. FY25 માટેના Economic Survey ડેટા મુજબ, સર્વિસિસ એક્સપોર્ટ (Services Exports) માં મજબૂત વૃદ્ધિ જોવા મળી રહી છે અને GVA (Gross Value Added) માં તેનો ફાળો વધીને 55.3% થયો છે, જે બજેટમાં જાહેર કરાયેલા નિકાસ-લક્ષી પગલાંઓથી વધુ વેગ મેળવવાની અપેક્ષા છે.
નિકાસ ક્ષેત્ર: સર્વિસિસ અને મેન્યુફેક્ચરિંગને વેગ
કોમર્સ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે જણાવ્યું હતું કે, સર્વિસિસ સેક્ટરમાં ભારતનો વૈશ્વિક વેપાર હિસ્સો (Global Trade Share) વધારવાની અપાર ક્ષમતા છે. આ માટે બજેટમાં નિયમોના પાલનમાં સરળતા લાવવા અને આ ક્ષેત્રના અભ્યાસ માટે એક સમર્પિત સમિતિની રચના જેવા પગલાં સૂચવાયા છે. નીતિગત પગલાં લેબર-ઇન્ટેન્સિવ (Labor-Intensive) અને ટેકનોલોજી-ઇન્ટેન્સિવ (Technology-Intensive) નિકાસ ક્ષેત્રોને ટેકો આપવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં ટેક્સટાઇલ, લેધર, સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ, મરીન એક્સપોર્ટ્સ, એનિમલ હસબન્ડરી અને કૃષિ-લિંક્ડ ઉદ્યોગો પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરાયું છે. સરકાર Biopharma SHAKTI અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ (Electronics Components Manufacturing Scheme) જેવી પહેલ દ્વારા વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં મેન્યુફેક્ચરિંગ (Manufacturing) ક્ષમતા વધારી રહી છે, જેથી આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર જબરદસ્ત ભાર: સ્પર્ધાત્મકતાનો પાયો
Union Budget 2026 નો મુખ્ય આધારસ્તંભ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ માટે ₹12.2 લાખ કરોડ ની રેકોર્ડ કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર (Capital Expenditure) ફાળવણી છે. આ મોટા પાયે ફાળવાયેલા ભંડોળનો ઉપયોગ રસ્તા, રેલવે, મેટ્રો પ્રોજેક્ટ્સ, પોર્ટ્સ અને ઇનલેન્ડ વોટરવેઝ (Inland Waterways) માટે કરવામાં આવશે. સાત નવા હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર (High-Speed Rail Corridors) બનાવવાની પણ યોજના છે. આવા રોકાણોનો ઉદ્દેશ્ય લોજિસ્ટિક્સ (Logistics) કાર્યક્ષમતા વધારવાનો, નિકાસ ખર્ચ ઘટાડવાનો અને વૈશ્વિક બજારમાં એકંદર સ્પર્ધાત્મકતા (Competitiveness) સુધારવાનો છે. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ પ્રત્યેની આ પ્રતિબદ્ધતા સિમેન્ટ, સ્ટીલ અને EPC કંપનીઓ માટે મજબૂત ઓર્ડર બુક (Order Book) ની દ્રશ્યતા દર્શાવે છે.
વેપાર ભાગીદારી અને SEZ સુધારાઓ
India-European Union Free Trade Agreement (FTA) પર પ્રગતિ એક મુખ્ય એજન્ડા આઇટમ છે. કોમર્સ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે જણાવ્યું કે, બંને પક્ષો કાયદાકીય સમીક્ષા (Legal Reviews) અને મંજૂરીઓને ઝડપી બનાવવા માટે કામ કરી રહ્યા છે. આ કરાર દ્વિપક્ષીય વેપારને નોંધપાત્ર રીતે વધારીને સંભવત: બમણો કરી શકે છે. તે જ સમયે, સરકાર સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (SEZs) માટે સુધારા લાવી રહી છે, જેમાં પાત્ર મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સને રાહત દરે (Concessional Duty Rates) તેમની વધારાની ઉત્પાદન ક્ષમતાનો અમુક ભાગ સ્થાનિક બજારમાં વેચવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. આ પગલાંનો હેતુ વૈશ્વિક વેપારમાં વિક્ષેપો વચ્ચે SEZ યુનિટ્સને તેમની વધારાની ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરવામાં મદદ કરવાનો છે.
ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ભવિષ્યની ટેકનોલોજી
Union Budget 2026 ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે ભારતને એક હબ તરીકે સ્થાપિત કરવા માટે નોંધપાત્ર પ્રોત્સાહનો રજૂ કરે છે. 2047 સુધી ચાલનારી એક મોટી ટેક્સ હોલિડે (Tax Holiday) વિદેશી કંપનીઓ માટે જાહેર કરવામાં આવી છે, જેઓ ભારતમાં ડેટા સેન્ટર સેવાઓ (Data Center Services) નો ઉપયોગ કરીને વૈશ્વિક સ્તરે ક્લાઉડ સેવાઓ (Cloud Services) પ્રદાન કરે છે, જોકે ભારતીય ગ્રાહકોને સ્થાનિક પુનર્વિક્રેતા (Domestic Reseller) દ્વારા સેવા આપવામાં આવે. આ પગલું, સંબંધિત-પક્ષ ડેટા સેન્ટર વ્યવહારો (Data Center Transactions) માટે 15% સેફ હાર્બર માર્જિન (Safe Harbour Margin) સાથે, ડેટા સેન્ટર અને AI સેક્ટરમાં નોંધપાત્ર વિદેશી રોકાણ આકર્ષવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. વધુમાં, સરકાર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ કમ્પોનન્ટ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમને વિસ્તૃત કરી રહી છે અને ઇન્ડિયા સેમિકન્ડક્ટર મિશન (India Semiconductor Mission) ને ચીપ્સ, કમ્પોનન્ટ્સ અને AI હાર્ડવેરમાં અદ્યતન ક્ષમતાઓ વિકસાવવા માટે સમર્થન આપી રહી છે, જેથી આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય અને સ્થાનિક સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત બનાવી શકાય.