ભારતનો મોટો નિર્ણય: નિકાસ સબસિડી છોડી ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ફોકસ, જાણો શું છે નવી રણનીતિ!

ભારતે પોતાની નિકાસ નીતિમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે, જેમાં સરકારી સબસિડી (જેમ કે MEIS અને RoDTEP) પર નિર્ભરતા ઘટાડીને દેશના વેપાર માળખાકીય સુવિધાઓને મજબૂત કરવા અને સ્થિતિસ્થાપકતા (resilience) વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવી રહ્યું છે.

વૈશ્વિક વેપારમાં વધી રહેલી અસ્થિરતા, ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ, કડક ક્લાયમેટ નિયમો અને સંરક્ષણવાદને કારણે આ બદલાવ જરૂરી બન્યો છે. યુએસ-ઈરાન સંઘર્ષ જેવી ઘટનાઓ વૈશ્વિક શિપિંગ રૂટ્સને અસર કરે છે, જે દર્શાવે છે કે પરંપરાગત સબસિડી કરતાં માળખાકીય સુવિધાઓ પર નિર્ભરતા વધુ ફાયદાકારક છે.

2026-27ના બજેટમાં આ વ્યૂહાત્મક ફેરફાર સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. સરકાર ₹7,295 કરોડનું નિકાસ ક્રેડિટ પેકેજ ફાળવી રહી છે, જેમાં MSMEs (Micro, Small, and Medium Enterprises) ને લોન મેળવવામાં મદદ કરવા માટે ₹5,181 કરોડ વ્યાજ સબસિડી (interest subvention) અને ₹2,114 કરોડ કોલેટરલ સપોર્ટ (collateral support) સામેલ છે. આ સાથે, ₹12.2 લાખ કરોડનો જાહેર મૂડી ખર્ચ (public capital expenditure) કાર્યક્રમ વોટરવેઝ, ફ્રેઇટ કોરિડોર અને કોસ્ટલ શિપિંગ જેવા મુખ્ય લોજિસ્ટિક્સ રૂટ્સને સુધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે, જેથી ઓપરેશનલ ખર્ચ ઘટાડી શકાય.

આ પ્રયાસો પહેલેથી જ પરિણામ દર્શાવી રહ્યા છે. FY 2023-24 માટે, ભારતના લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ GDPના માત્ર 7.97% જેટલા નીચા આવી ગયા છે, જે અગાઉના અંદાજો કરતાં નોંધપાત્ર સુધારો છે અને વૈશ્વિક ધોરણોની નજીક છે.

જોકે, યુરોપિયન યુનિયનના કાર્બન બોર્ડર એડજસ્ટમેન્ટ મિકેનિઝમ (CBAM) જેવા નવા વૈશ્વિક નિયમો ભારતીય નિકાસકારો માટે નવા પડકારો ઊભા કરી રહ્યા છે. 2026માં લાગુ થનાર CBAM, સ્ટીલ, સિમેન્ટ અને એલ્યુમિનિયમ જેવા ક્ષેત્રોને અસર કરશે. MSMEs માટે ઉત્સર્જન ડેટા ટ્રેક કરવો, કાર્બન એકાઉન્ટિંગ અને વેરિફિકેશન જેવી બાબતો મુશ્કેલ બની શકે છે.

આ માળખાકીય પરિવર્તનમાં અમલીકરણના જોખમો રહેલા છે. 50 મોટા નિકાસ ક્લસ્ટરોને માન્યતાપ્રાપ્ત કાર્બન એકાઉન્ટિંગ સુવિધાઓથી સજ્જ કરવાનો લક્ષ્યાંક અને CBAMની જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનો ખર્ચ ઘણા MSMEs માટે મોટો પડકાર બની શકે છે. આ ઉપરાંત, વૈશ્વિક ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા પણ સ્થાનિક નીતિના પ્રયાસોને નબળા પાડી શકે છે.

ભારતના સબસિડીમાંથી સિસ્ટમિક ખર્ચ ઘટાડવાના વ્યૂહાત્મક પગલાની સફળતા માળખાકીય સુવિધાઓના વિકાસ, નિકાસ ક્રેડિટની સુલભતા અને વૈશ્વિક નિયમનકારી ચર્ચાઓમાં સક્રિય ભાગીદારી પર આધાર રાખે છે. સમય જતાં, આ પ્રયાસો નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતામાં સુધારો અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારની વિકસતી માંગણીઓને અનુરૂપ અનુકૂલનક્ષમતા દર્શાવશે.