યીલ્ડ 7% ની પાર: કારણો અને ચિંતાઓ
India ના બેન્ચમાર્ક 10-વર્ષીય સરકારી સિક્યોરિટીઝ (G-Secs) પર યીલ્ડ (Yield) 7 ટકા ને વટાવી ગઈ છે, જે જુલાઈ 2024 પછીનો સૌથી ઊંચો સ્તર દર્શાવે છે. આ વૃદ્ધિ ફેબ્રુઆરી 2017 પછીનો સૌથી તીવ્ર માસિક વધારો છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 ના છેલ્લા ટ્રેડિંગ સેશનમાં યીલ્ડમાં આ ઉછાળો અનેક પરિબળોને કારણે આવ્યો હતો: સતત ફિસ્કલ તણાવ (Fiscal Strain), ઊર્જાના વધતા ભાવ અને મોટી માત્રામાં ઇશ્યૂ થનાર દેવું. મધ્ય પૂર્વમાં તણાવને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude) ના ભાવ $105-$110 પ્રતિ બેરલ ની આસપાસ રહેવાથી સ્થાનિક ફુગાવા (Inflation) અને કરંટ એકાઉન્ટ (Current Account) ની સમસ્યાઓ વકરતી દેખાય છે, જે India જેવા મોટા તેલ ખરીદનાર દેશની નબળાઈ દર્શાવે છે.
RBI ના પ્રયાસો સામે બજારના પડકારો
નાણાકીય વર્ષ 2026 માં, ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ લિક્વિડિટી (Liquidity) નું સંચાલન કરવા અને વૃદ્ધિને ટેકો આપવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલાં ભર્યા હતા. સેન્ટ્રલ બેંકે ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન્સ (OMOs) અને ફોરેન એક્સચેન્જ સ્વેપ્સ (Foreign Exchange Swaps) દ્વારા રેકોર્ડ ₹10 લાખ કરોડ ની લિક્વિડિટી ઠાલવી હતી. તેણે કેશ રિઝર્વ રેશિયો (CRR) ને ઐતિહાસિક રીતે નીચા 3 ટકા સુધી ઘટાડ્યો હતો. મોનેટરી પોલિસી કમિટી (Monetary Policy Committee) એ બેન્ચમાર્ક રેપો રેટ (Repo Rate) ને 100 બેસિસ પોઈન્ટ ઘટાડીને 5.25 ટકા કર્યો હતો. જોકે, 2025 ના અંતમાં કરન્સી આઉટફ્લો (Currency Outflows), ધીમા સરકારી ખર્ચ અને RBI દ્વારા નોંધપાત્ર અનસ્ટેરલાઈઝ્ડ ફોરેન એક્સચેન્જ ઇન્ટરવેન્શન (Unsterilized Foreign Exchange Intervention) ને કારણે સિસ્ટમ લિક્વિડિટી (System Liquidity) માં ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. RBI દ્વારા માર્ચ 30 ના રોજ વેરિયેબલ રેટ રેપો (VRR) ઓક્શન્સ દ્વારા ₹84,582 કરોડ ઠાલવવા છતાં, 10-વર્ષીય યીલ્ડ 7.00% પર બંધ થઈ. આ દર્શાવે છે કે સરકારનું મોટા પાયે બોરોઇંગ સપ્લાય-ડિમાન્ડ ગેપ (Supply-Demand Gap) ઊભું કરી રહ્યું છે, જે RBI ના લિક્વિડિટીના પ્રયાસો પર ભારે પડી રહ્યું છે.
વૈશ્વિક અને ઘરેલું બોરોઇંગનો બોજ
વૈશ્વિક સ્તરે, માર્ચ 31, 2026 ના રોજ, યુએસ 10-વર્ષીય ટ્રેઝરી યીલ્ડ (US 10-year Treasury Yield) લગભગ 4.33% હતી, જ્યારે ફેડરલ રિઝર્વ (Federal Reserve) એ તેના ફેડરલ ફંડ્સ રેટને 3.5%-3.75% પર જાળવી રાખ્યો હતો. યુરોપિયન સેન્ટ્રલ બેંક (European Central Bank) એ માર્ચ 2026 માં ભૌગોલિક રાજકીય અનિશ્ચિતતા (Geopolitical Uncertainty) વચ્ચે તેના ડિપોઝિટ રેટ (Deposit Rate) ને 2.00% પર યથાવત રાખ્યો હતો અને 2026 માટે તેના ઇન્ફ્લેશન ફોરકાસ્ટ (Inflation Forecast) ને 2.6% સુધી વધાર્યો હતો. India માં ઊંચા યીલ્ડ સ્થાનિક ફિસ્કલ ચિંતાઓ અને તેના વૈશ્વિક પ્રતિસ્પર્ધીઓ કરતાં મોટા બોરોઇંગ પ્રોગ્રામને કારણે છે. ઉદાહરણ તરીકે, FY27 માટે ગ્રોસ માર્કેટ બોરોઇંગ (Gross Market Borrowing) ₹17.2 લાખ કરોડ પર નિર્ધારિત છે, જે ડેટ સ્વિચ (Debt Switches) પછી ₹16.09 લાખ કરોડ સુધી ઘટી શકે છે. આ મોટા પ્રમાણમાં સપ્લાય, સ્ટેટ ગવર્મેન્ટ બોરોઇંગ (State Government Borrowing) સાથે મળીને, 2026-27 માં ₹30 ટ્રિલિયન થી વધુ થવાની ધારણા છે, જે યીલ્ડ પર નોંધપાત્ર અપવર્ડ પ્રેશર (Upward Pressure) લાવે છે. વિશ્લેષકો આગાહી કરે છે કે યીલ્ડ ઊંચા રહી શકે છે, શક્યતઃ જૂન 2026 સુધીમાં 7.326% અને સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં 7.542% સુધી પહોંચી શકે છે, H1 FY27 માટે 6.75% થી 7.25% ની રેન્જમાં આગાહીઓ છે.
ફિસ્કલ હેલ્થ પર વધતી ચિંતાઓ
આક્રમક સરકારી બોરોઇંગ અને સતત ફુગાવાના જોખમોનું સંયોજન India ના ડેટ માર્કેટ્સ (Debt Markets) માટે પડકારજનક દૃષ્ટિકોણ ઊભો કરે છે. FY27 ના પ્રથમ H1 માં ₹8.2 લાખ કરોડ ઉધાર લેવાની સરકારની યોજના એક વિશાળ દેવાની ઇશ્યૂ છે, ભલે તે વાર્ષિક લક્ષ્યાંકના નાના ટકાવારીમાં હોય. આ ભારે ઇશ્યૂ, સંભવિત આવક ઘટવા અને ફ્યુઅલ ડ્યુટી કટ (Fuel Duty Cuts) ની અસરો સાથે મળીને, ફિસ્કલ સસ્ટેઈનેબિલિટી (Fiscal Sustainability) અંગે ચિંતાઓ ઊભી કરે છે, જેમાં ગવર્મેન્ટ ડેટ-ટુ-જીડીપી રેશિયો (Government Debt-to-GDP Ratio) 2025 ના અંત સુધીમાં 80% સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. India નું બોન્ડ માર્કેટ, લગભગ $2.8 ટ્રિલિયન જેટલું મોટું હોવા છતાં, વિકસિત રાષ્ટ્રો કરતાં ઓછું પરિપક્વ છે, અને તે સરકારી સિક્યોરિટીઝને વધુ પસંદ કરે છે. ડોલર સામે રૂપિયાનું રેકોર્ડ નીચા સ્તરે અવમૂલ્યન (Rupee Depreciation) ફુગાવાની ચિંતાઓને વધારે છે અને ફોરેન ઇન્વેસ્ટર્સ (Foreign Investors) ને નિરુત્સાહિત કરે છે, જેમણે સાવધાનીપૂર્વક ભાગ લીધો છે. વિશ્લેષકો માને છે કે RBI તરફથી 'બાયર ઓફ લાસ્ટ રિસોર્ટ' (Buyer of Last Resort) તરીકે નોંધપાત્ર હસ્તક્ષેપ વિના, યીલ્ડ ઊંચા રહી શકે છે, જેના માટે બજારના પુરવઠાને શોષવા માટે ₹3-4 ટ્રિલિયન ની ખરીદીની જરૂર પડી શકે છે. આ પરિસ્થિતિ RBI ની મોનેટરી પોલિસી (Monetary Policy) સાથે સમાધાન કર્યા વિના અથવા ફુગાવાને વધાર્યા વિના લિક્વિડિટીનું સંચાલન કરવાની ક્ષમતાને ચકાસે છે.
યીલ્ડ માટે આઉટલૂક
ટૂંકા ગાળામાં બોન્ડ યીલ્ડ પર દબાણ રહેવાની ધારણા છે, જેમાં આગાહીઓ ઉપરના ટ્રેન્ડને ચાલુ રાખવાની સંભાવના દર્શાવે છે. આગાહીઓ સૂચવે છે કે 10-વર્ષીય યીલ્ડ જૂન 2026 ના અંત સુધીમાં આશરે 7.33% સુધી પહોંચી શકે છે અને પછીથી વધુ વધી શકે છે. નાણાકીય વર્ષ 2026-27 માટે આયોજિત મોટા ડેટ સપ્લાય, આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ અને ઘટતા રૂપિયા સાથે, એક જટિલ વાતાવરણ ઊભું કરે છે. બજાર RBI ની લિક્વિડિટી ઓપરેશન્સ અને મોટા બોરોઇંગ પ્રોગ્રામના સંચાલન પ્રત્યેના તેના અભિગમ પર નજીકથી નજર રાખશે. ભારતીય બોન્ડ્સનો ગ્લોબલ ઇન્ડાઇસીસ (Global Indices) માં સમાવેશ થોડો ટેકો આપી શકે છે, પરંતુ આ વર્તમાન યીલ્ડ સ્તરો અને કરન્સી વોલેટિલિટી (Currency Volatility) દ્વારા મર્યાદિત થઈ શકે છે.