Indian Rupee: વેપાર મંત્રણા પર જ નહિ, આંતરિક કારણોસર રૂપિયામાં જોવા મળી રહી છે નબળાઈ!

વાસ્તવિક કારણો શું છે?

હાલમાં Indian Rupee (INR) અમેરિકી ડોલર સામે લગભગ 91.03 ની આસપાસ બંધ રહ્યો છે (24 ફેબ્રુઆરી, 2026). કેટલાક વિશ્લેષકો માર્ચ 2026 સુધીમાં USD/INR 90 સુધી પહોંચી શકે છે તેવી આગાહી કરી રહ્યા છે, જ્યારે અન્ય લોકો વૈશ્વિક અને સ્થાનિક પરિસ્થિતિઓમાં સુધારાના કિસ્સામાં 87-88 સુધી મજબૂતી જોઈ રહ્યા છે. આ મતભેદ દર્શાવે છે કે બજાર વિવિધ પડકારો વચ્ચે રૂપિયાના માર્ગની આગાહી કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવી રહ્યું છે.

યુએસ સાથેની વેપાર વાટાઘાટો મોકૂફ રાખવાથી ચોક્કસપણે સેન્ટિમેન્ટમાં ફેરફાર થયો છે, ખાસ કરીને નીતિગત અનિશ્ચિતતાને કારણે. જોકે, વેપાર ખાધનું સતત વિસ્તરણ, જે જાન્યુઆરી 2026 માં $34.68 બિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ હતી, મુખ્યત્વે સોના અને અન્ય કોમોડિટીની ઊંચી આયાતને કારણે, તે એક વધુ મૂળભૂત આર્થિક તાણ દર્શાવે છે. આ ખાધ વિદેશી ચલણની માંગમાં વધારો કરે છે, જે સીધી રીતે રૂપિયા પર દબાણ લાવે છે.

વેપાર, તેલ અને NDF નું સંયોજન

બાહ્ય અને આંતરિક આર્થિક પરિબળોનું સંયોજન INR માટે મુશ્કેલ વાતાવરણ બનાવે છે. યુએસ અને ઈરાન વચ્ચેના ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ $71 પ્રતિ બેરલ ની આસપાસ રહે છે. ભારત, જે નેટ ઓઇલ આયાતકાર દેશ છે, તેના માટે આનો સીધો અર્થ છે ઊંચો આયાત બિલ, જે વેપાર ખાધને વધારે છે અને ડોલરની માંગમાં વધારો કરે છે. વિશ્લેષકો નોંધે છે કે આ નિર્ભરતા માળખાકીય રીતે રૂપિયા પર ભારણ વધારે છે.

આ દબાણોમાં નોન-ડિલિવરેબલ ફોરવર્ડ (NDF) માર્કેટમાં મોટી મેચ્યોરિટીઝનો સમાવેશ થાય છે. આ અઠવાડિયે ઓછામાં ઓછા $7 બિલિયન ના કોન્ટ્રાક્ટ મેચ્યોર થઈ રહ્યા છે, અને આવનારા સપ્તાહોમાં વધુ કોન્ટ્રાક્ટ છે. આ સ્થિતિમાં, કાઉન્ટરપાર્ટીઝને ડોલર ખરીદવાની જરૂર પડી શકે છે, જે સ્પોટ માર્કેટની માંગમાં વધારો કરશે. આ પરિસ્થિતિ ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના હસ્તક્ષેપનું પરિણામ છે, જ્યાં ફોરવર્ડ માર્કેટ દ્વારા રૂપિયાને ટેકો આપવાથી ભવિષ્યમાં રોલઓવર ઓવરહેંગ્સ અને દબાણ બિંદુઓ બની શકે છે.

અન્ય ઉભરતા બજારોથી વિપરીત

2025 માં ડોલરની નબળાઈ અને અપેક્ષિત વ્યાજ દરમાં ઘટાડાને કારણે મોટાભાગના ઉભરતા બજારોમાં ઇક્વિટી રેલી અને ચલણમાં મજબૂતી જોવા મળી હતી. તેની તુલનામાં, ભારતીય શેરબજારમાં છેલ્લા એક વર્ષમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જે પ્રદર્શન અને રોકાણકારોના સેન્ટિમેન્ટમાં તફાવત દર્શાવે છે. 2025 માં INR આશરે 5% ઘટ્યો હતો અને એશિયાના સૌથી નબળા ચલણોમાં સ્થાન પામ્યો હતો.

આગળ શું?

અનુમાન લગાવતી એજન્સીઓ USD/INR માટે વિભાજિત દૃષ્ટિકોણ રજૂ કરે છે. 2025 ના અંતમાં રોઇટર્સના એક સર્વેક્ષણ મુજબ, ફેબ્રુઆરી 2026 ના અંત સુધીમાં USD/INR નો મધ્યમ અંદાજ લગભગ 88.91 હતો. બીજી તરફ, યુનિયન બેંક ઓફ ઇન્ડિયાએ આગાહી કરી હતી કે ટેરિફ જોખમોનો ઉલ્લેખ કરતાં, INR માર્ચ 2026 સુધીમાં 90 તરફ નબળો પડી શકે છે.

વિશ્લેષકો સ્વીકારે છે કે ભારત-યુએસ વેપાર કરાર પર પ્રગતિ નોંધપાત્ર ઇનફ્લો ટ્રિગર કરી શકે છે, જે રૂપિયાને 87.80 તરફ મજબૂત બનાવી શકે છે. જોકે, અંતર્ગત આર્થિક પરિબળો - ખાસ કરીને વેપાર ખાધ, ભૌગોલિક રાજકીય જોખમો દ્વારા સંચાલિત તેલના ભાવની અસ્થિરતા, અને NDF મેચ્યોરિટીઝનું તકનીકી દબાણ - સૂચવે છે કે રૂપિયાનો માર્ગ 2026 દરમિયાન આ સંકલિત પ્રતિકૂળ પરિબળો પ્રત્યે સંવેદનશીલ રહેશે.